pl
Oryginalny artykuł naukowy
Światowit

W poszukiwaniu milenijnego mirażu. Nowe badania grodziska w Rozprzy (pow. piotrkowski, woj. łódzkie)

2013, 52-53, Tom 52-53, Nr B

Jerzy Sikora

Uniwersytet łódzki, Instytut Archeologii

Piotr Kittel

Uniwersytet łódzki, Katedra Geomorfologii i Paleogeografii

Piotr Wroniecki

DOI

-

Data publikacji

20.01.2014

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

archeologia

Język publikacji

polski

Pliki do pobrania

PDF 6 MB

Artykuł

Liczba wyświetleń:43

Liczba pobrań:22

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Grodzisko w Rozprzy (gm. Rozprza, pow. piotrkowski, woj. łódzkie, AZP 76-54/13) położone jest w dnie doliny Luciąży, dopływu Pilicy, należącego do zlewni Wisły. obecny stan zachowania obiektu to efekt zniszczeń, jakich dokonano tutaj w latach 40. XX wieku, kiedy to ówczesny właściciel okolicznego terenu, Karol buchalski, dokonał niwelacji połowy nasypu grodziska, zaś pozyskany w ten sposób materiał ziemny wykorzystał do zasypania obniżeń terenowych w okolicy (cHMIELoWSKA 1966: 250–251). W najlepszym stanie zachowała się wschodnia część nasypu, położona administracyjnie na terenie przynależnym do wsi łochyńsko. Ma on formę kopca na planie, w przybliżeniu, półkola. Dobrze widoczne w morfologii sązarysy pierwotnego zasięgu zachodniej części nasypu, położonego na gruntach „rozpierskich” oraz przyległego obniżenia dookolnej fosy, o szerokości dochodzącej do 21 m (Ryc. 1, 2). od zewnątrz fosę ogranicza wał o wysokości względnej, mierzonej do współczesnego poziomu wypełniskafosy, dochodzącej do 70 cm. opisanestruktury zajmują powierzchnię wyniesienia w centralnejczęści dna doliny Luciąży, o wysokości względnej około 0,5 m, które ma charakter ostańca terasy plenivistuliańskiej (GoźDZIK 1982; KITTEL, SIKoRA, WRoNIEcKI 2015). otoczenie nasypu stożka grodziska wykorzystywane jest obecnie jako łąki i pastwiska lub stanowi nieużytki. całość założenia przecięta została rowem melioracyjnym o przebiegu zbliżonym do osi SW-NE, rozdzielającym grunty Rozprzy i łochyńska.

Słowa kluczowe:

Early Middle Ages,ring-fort,motte-and-bailey,dendrochronology,radiocarbon dating

Bibliografia

KODEKS... Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, t. I, I. Zakrzewski (wyd.), Poznań 1877.

LIBER BENEFICIORUM... Jana łaskiego arcybiskupa gnieźnieńskiego, prymasa, legata urodzonego Liber Beneficiorum archidyecezyi gnieźnieńskiej, t. II, J. łukowski (wyd.), Gniezno 1881.

AHRENS C., MATTHIES E.1983 Zur Befestigung der Alten Burg bei Hollenstedt, „Hammaburg NF” 5 (1978–1980), 149–161.

ANDRZEJEWSKI A., SIKORA J.2017 (red.), Grodziska wczesnośredniowieczne Polski Centralnej. Archeologiczne badania nieinwazyjne z lat2013–2016, łódź: Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich, oddział w łodzi, Instytut ArcheologiiUniwersytetu łódzkiego.

BIENIAK J., SZYMCZAKOWA A.1985 Urzędnicy łęczyccy, sieradzcy i wieluńscy Xiii–XiV wieku. spisy, Wrocław.

BRANDT J., SCHNEEWEIß J.2017 ein neuer Blick auf die „Alte Burg“ von Hollenstedt im Lichte aktueller Untersuchungen, „Hammaburg NF” 17,71–142.

CHMIELOWSKA A. 1966 sprawozdanie z badań wczesnośredniowiecznego kompleksu osadniczego w Rozprzy,„Pracei Materiały MuzeumArcheologicznego i Etnograficznego w łodzi. Seria Archeologiczna” 13, 249–265.

CHMIELOWSKA A. 1982 Rozprza we wczesnym i późnym średniowieczu, „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w łodzi. Seria Archeologiczna” 29, 160–205.

CHMIELOWSKA A., MAROSIK P.1989 Wczesnośredniowieczne budownictwo obronne między Prosną a Pilicą, Warszawa – łódź.

DAVID A., LINFORD N., LINFORD P.2008 Geophysical survey in Archaeological Field evaluation, Swindon (wyd. 2).

DEVIS Y. I IN.2009 y. Devos, L. vrydaghs, A. Degraeve, K. Fechner, An Archaeopedological and Phytolitarian study of the “darkearth” on the site of Rue de dinant (Brussels, Belgium), „cATENA” 78 (3), 270–284.

DOBOSZ J.2002 Monarchia i możni wobec kościoła w Polsce do początku Xiii wieku, Poznań.

DONAT P.1984 die Mecklenburg, eine Hauptburg der obodriten, Schriften zur Ur- und Frühgeschichte 37, berlin.

GOŹDZIK J.1982 Środowisko przyrodnicze osadnictwa średniowiecznego okolic Rozprzy, „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w łodzi. Seria Archeologiczna” 29, 138–151.

HARRIS E.C.1989 Zasady stratygrafii archeologicznej, (tłum.) Z. Kobyliński, biblioteka Muzealnictwa i ochrony Zabytków.

KAMIŃSKA J. 1971 Grody Polski Środkowej w organizacji wczesnopaństwowej, „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznegoi Etnograficznego w łodzi. Seria Archeologiczna” 18, 41–74.

KAMIŃSKA J. 1953 Grody wczesnośredniowieczne ziem Polski środkowej na tle osadnictwa, łódź.

KIERSNOWSKA T.1971 Trzynastowieczna siedziba książęca w Błoniu, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” XIX/3, 447–462.

KITTEL P., SIKORA J., WRONIECKI P. 2015 The Morphology of the Luciąża River Valley Floor in the Vicinity of the Rozprza Medieval Ring-Fort in Light ofGeophysical survey, „bulletin of Geography. Physical Geography Series” 8, 95–106.

KITTEL P., SIKORA J., WRONIECKI P. 2018 A Late Medieval Motte-and-Bailey settlement in a Lowland River Valley Landscape of Central Poland,„Geoarchaeology – An International Journal” 33 (5), 558–578.

KITTEL P. I IN.2018 P. Kittel, J. Sikora, o. Antczak, S.J. brooks, S. Elias, M. Krąpiec, T.P. Luoto, R.K. borówka, D. okupny,D. Pawłowski, M. Płóciennik, M. Rzodkiewicz, R. Stachowicz-Rybka, A. Wacnik, The Palaeoecologicaldevelopment of the Late Medieval Moat – Multiproxy Research at Rozprza, Central Poland, „QuaternaryInternational” 482, 131–156.

KOTOWICZ P.,2014 Topory wczesnośredniowieczne z ziem polskich. Katalog źródeł, Rzeszów.

KURNATOWSKA Z. 1997 Czy Millenium było „tragedią polskiej archeologii”?, (w:) M. Głosek (red.), Archeologia i starożytnicy. studiadedykowane profesorowi Andrzejowi Abramowiczowi w 70 rocznicę urodzin, łódź, 147–156.

KURNATOWSKA Z. 2000 Badania nad początkami społeczeństwa wczesnopolskiego, (w:) M. Kobusiewicz, S. Kurnatowski (red.),Archeologia i prahistoria polska w ostatnim półwieczu. Materiały z konferencji „dorobek polskiej archeologiii prahistorii ostatniego półwiecza” w Puszczykowie koło Poznania (27–30 października 1997r.), Prace KomisjiArcheologicznej 20, Poznań, 381–412.

LALIK T.1967 organizacja grodowo-prowincjonalna w Polsce Xi i początków Xii wieku, „Studia z Dziejów osadnictwa” 5,5–51.

LEMM T.2013 die frühmittelalterlichen Ringwälle im westlichen und mittleren Holstein, Schriften des ArchäologischenLandesmuseums 11, Schleswig.

MARCINIAK-KAJZER A.2011 Średniowieczny dwór rycerski w Polsce. Wizerunek archeologiczny, łódź.

NADOLSKI A. 1952 Prace wykopaliskowe na grodzisku w Tumie pod Łęczycą w latach 1948–49,„Studia wczesnośredniowieczne” I,171–189.

NADOLSKI A. 1966 Badania nad wczesnośredniowieczną Łęczycą w latach 1948–1959. organizacja, problematyka, metody, (w:)A. Abramowicz, A. Nadolski, T. Poklewski, J. Wieczorek, Łęczyca wczesnośredniowieczna, t. I: dokumentacjakartograficzna, Polskie badania Archeologiczne 14, Wrocław – Warszawa – Kraków, 13–22.

NADOLSKI A. 1989 stratygrafia i chronologia, (w:) A. Abramowicz, A. Nadolski, T. Poklewski, J. Wieczorek, Łęczyca wczesnośredniowieczna, t. II, Polskie badania Archeologiczne 27, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – łódź,100–112.

PIEKALSKI J.1999 od Kolonii do Krakowa. Przemiana topografii wczesnych miast, Wrocław.

POTKAŃSKI K.1924 Ród Nagodziców, (w:) St. bystroń i in. (oprac.), Pisma pośmiertne Karola Potkańskiego, t. II, Kraków,209–239.

ROSIN R.1970 Rozwój polityczno-terytorialny Łęczyckiego, sieradzkiego i Wieluńskiego (do przełomu XiV i XV w.),„Rocznik łódzki” XIv (XvII), 277–304.

SIKORA J. 2005 Ziemie Centralnej Polski we wczesnym średniowieczu. studium archeologiczno-osadnicze, tom 2: Katalogi ilustracje, łódź (maszynopis rozprawy doktorskiej na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetułódzkiego).

SIKORA J. 2009 Ziemie Centralnej Polski we wczesnym średniowieczu. studium archeologiczno-osadnicze, łódź.

SIKORA J., KITTEL P. 2017a Wyniki badań wykopaliskowych przeprowadzonych w latach 2015–2016, (w:) A. Andrzejewski, J. Sikora(red.), Grodziska wczesnośredniowieczne Polski Centralnej. Archeologiczne badania nieinwazyjne z lat 2013––2016, łódź, 176–192.

SIKORA J., KITTEL P. 2017b Problem nieco zapomniany? Zaplecza rezydencji rycerskich typu motte, (w:) A. Różański (red.), GemmaGemmarum. studia dedykowane Profesor Hannie Kóčce-Krenz. Część pierwsza, Poznań, 561–589.

SIKORA J., KITTEL P. 2018 Closing a Gap with a simple Toy: How the Use of the Tablet Affected the documentation Workflow during theexcavations of the Rozprza Ring-Fort (Central Poland), (w:) M. Matsumoto, E. Uleberg (red.), CAA2016:oceans of data. Proceedings of the 44th Conference on Computer Applications and Quantitative Methods inArchaeology, oxford, 197–205.

SIKORA J., KITTEL P., WRONIECKI P., 2015a Nieinwazyjne badania grodzisk wczesnośredniowiecznych Polski Centralnej i ich zaplecza osadniczego: Chełmo,Rękoraj, Rozprza, stare skoszewy, szydłów, „Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznegow łodzi. Seria Archeologiczna” 46 (2012–2015), 257–300.

SIKORA J., KITTEL P., WRONIECKI P., 2015b From a Point on the Map to a shape in the Landscape. Non-invasive Verification of Medieval Ring-Forts inCentral Poland: Rozprza Case study, „Archaeologia Polona” LIII, 510–514.

SIKORA J., KITTEL P., WRONIECKI P., 2017 Rozprza, (w:) A. Andrzejewski, J. Sikora (red.), Grodziska wczesnośredniowieczne Polski Centralnej.Archeologiczne badania nieinwazyjne z lat 2013–2016, łódź, 159–176.

SIKORA J. I IN. w druku J. Sikora, P. Kittel, M. Frączek, Z. Głąb, A. Golyeva, A. Mueller-bieniek, J. Schneeweiß, Z. Tomczyńska,K. Wasylikowa, K. Wiedner, A Palaeoenvironmental Reconstruction of the Rampart Construction ofthe Medieval Ring-Fort in Rozprza, Central Poland, „Archaeological and Anthropological Sciences”(

https://doi.org/10.1007/s12520-018-0753-0

SøVSø M.2014 Riber Ulfs borg, „Arkæologi i Slesvig /Archäologie in Schleswig” 15, 191–203

STASIAK W., TROJAN M.2014 Gród łęczycki w okresie przedpiastowskim (Faza i, koniec Viii – koniec X wieku), (w:) R. Grygiel, T. Jurek(red.), Początki Łęczycy, tom II: Archeologia o początkach Łęczycy, łódź, 65–76.

STRUVE K.W.1975 Ziel und ergebnisse von Untersuchungen auf drei slawischen Burgwällen ostholsteins, (w:) K. böhner (red.),Ausgrabungen in deutschland gefordert von der deutschen Forschungsgemeinschaft 1950–1975, t. 3:Frühmittelalter ii. Archäologie und Naturwissenschaften. Katalog, Karten und Modelle, Römisch--Germanisches Zentralmuseum. Monographien 3, Mainz, 98–122.

URBAŃCZYK P.2015 Zanim Polska została Polską, Toruń.

WIEDNER K. I IN.2015 K. Wiedner, J. Schneeweiß, M.A. Dippold, b. Glaser, Anthropogenic dark earth in Northern Germany – TheNordic Analogue to terra preta de Índio in Amazonia, „cATENA” 132, 114–125.

ZAJĄCZKOWSKI S.1951 studia nad terytorialnym formowaniem ziemi łęczyckiej i sieradzkiej, łódź.

ZAJĄCZKOWSKI S.M.1961 Uwagi nad najdawniejszymi dziejami Rozprzy, „Rocznik łódzki” v, 197–202.

ZAJĄCZKOWSKI S., ZAJĄCZKOWSKI S.M.1970 Materiały do słownika geograficzno-historycznego dawnych Ziem Łęczyckiej i sieradzkiej do 1400 roku, cz. ii(Nacki – Żywocin oraz dodatek i Uzupełnienia), łódź.

Podobne publikacje