pl
Oryginalny artykuł naukowy
Światowit

Najstarsza faza rezydencji Daniela Romanowicza na Górze Katedralnej w Chełmie. Pytania i hipotezy

2013, 52-53, Tom 52-53, Nr B

Andrzej Buko

Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

DOI

-

Data publikacji

20.01.2014

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

archeologia

Język publikacji

polski

Pliki do pobrania

PDF 4 MB

Artykuł

Liczba wyświetleń:49

Liczba pobrań:20

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

od ponad stu lat Góra Katedralna w chełmie pozostaje przedmiotem zainteresowania archeologów i historyków architektury. Tutaj, w jej północnejczęści, na wyniesieniu określanym mianem Wysokiej Górki (Ryc. 1), odsłonięto w latach ubiegłych wielowarstwowe układy architektury monumentalnej, identyfikowanej z pozostałościami rezydencji króla Daniela Romanowicza (por. bUKo 2005; bUKo, DZIEńKoWSKI, GołUb 2012; DZIEńKoWSKI 1998). Pierwotna forma tej budowli rodzi nadal wiele pytań. czy było to, jak sugerowano wcześniej (por. RAPPoPoRT 1954; ZIN, GRAbSKI 1967; GURbA, KUTyłoWSKA 1970), założenie jednoczłonowe w typie palatium, czy też, jak to zdaje się wynikać z badań lat ostatnich (por. bUKo I IN. 2014), mamy tu do czynienia z zespołem wieloczłonowym, przebudowywanym, którego ujawnione przed ponad wiekiem relikty są murem obwodowym innych struktur architektonicznych, znajdujących się w jego obrębie? Jeżeli podzielimy pogląd autorów starszych badań, że w odsłoniętych reliktach architektury upatrywać należy mur zewnętrzny budowli palatialnej, to nierozstrzygniętym pozostaje pytanie o jej podziały wewnętrzne. chodzi zwłaszcza o podział na cześć sakralną (kaplica pałacowa – domniemany kościół św. Jana Złotoustego) oraz świecką – czyli właściwą rezydencję książęcą. Jeżeli natomiast mamy tu do czynienia z murem obwodowym, zamykającym przestrzeń strefy rezydencjonalnej, to wewnątrz niego upatrywać należałoby dziedzińca oraz właściwych budowli świeckich i sakralnych. W związku ztymi wątpliwościami ważne jest też pytanie, czy projekt rezydencji książęcej zrealizowany został w swym pierwotnym kształcie, czy też w trakcie budowy podlegał istotnym modyfikacjom. Wiele danych wskazuje, że na Górze Katedralnej w chełmie mamy do czynienia raczej z tą ostatnią możliwością. Dlatego warto się zastanowić w tym miejscu, czy i w jakim stopniu możliwejest ustalenie pierwotnego planu znajdujących się tutaj budowli, a jeżeli tak, to jaką można przypisaćim funkcję. W artykulezwrócono też uwagę na pytania i wątpliwości, które zapewne towarzyszyć nadal będą w dyskusjach nad formą i najstarszymi etapami kształtowania się zespołu rezydencjonalnego na Górze Katedralnej.

Słowa kluczowe:

chełm,cathedral Hill,residential complex,Middle Ages,Daniel Romanovich

Bibliografia

BUKO A. 2002 Góra Katedralna w Chełmie jako przedmiot badań interdyscyplinarnych, „światowit” Iv (XLv)/b, 19–28.

BUKO A. 2005 Monumentalna zabudowa Góry Katedralnej w Chełmie we wczesnym średniowieczu, „Archaeologia HistoricaPolona” 15/1, 69–83.

BUKO A. 2013 (red.), Zespół rezydencjonalno-sakralny na Górze Katedralnej w Chełmie w świetle wyników badań 2010–2013(projekt N N527198138) (maszynopis w Archiwum IAE PAN w Warszawie).

BUKO A., DZIEŃKOWSKI T., GOŁUB S.2012 Rezydencja książęca na „Wysokiej Górce” w Chełmie w świetle wyników badań archeologicznych z lat 2010––2012, „Rocznik chełmski” 16, 293–304.

BUKO A. I IN.2014 A. buko, R. Dobrowolski, T. Dzieńkowski, S. Gołub, v. Petryk, T. Rodzińska-chorąży, A Palatium orResidential Complex? Recent Research into the Northern Part of Góra Katedralna (Wysoka Górka) in Chełm/Palatium czy zespół rezydencjonalny? Północna część Góry Katedralnej w Chełmie (Wysoka Górka) w świetlewyników najnowszych badań, „Sprawozdania Archeologiczne” 66, 101–154.

DĄBROWSKI D. 2012 Daniel Romanowicz. Król Rusi (ok. 1201–1264). Biografia polityczna, Kraków.

DĄBROWSKI D. 2013 Źródła pisane do dziejów Góry Katedralnej w Chełmie, (w:) A. bUKo 2013: 11–78.

DOBROWOLSKI R.2013 Wyniki badań środowiskowych, (w:) A. bUKo 2013: 79–114.

DZIEŃKOWSKI T. 1998 Sprawozdanie z badań wykopaliskowych na Górce Chełmskiej (stan. 1), „Archeologia Polski środkowowschodniej” 3, 188–191.

DZIEŃKOWSKI T. 2002 Górka Chełmska we wczesnym średniowieczu, (w:) E. banasiewicz-Szykuła (red.), Badania archeologiczne. O początkach i historii Chełma, Lublin, 73–84.

DZIEŃKOWSKI T. GOŁUB S., PETRYK V.2013 Analiza stratygraficzna i opis obiektów nieruchomych, (w:) A. bUKo 2013: 156–221.

GAZDA L.2011 Surowce, materiały i technologie XIII-wiecznego zespołu rezydencjonalno-sakralnego na Górze Katedralnejw Chełmie, Lublin (maszynopis w Archiwum IAE PAN w Warszawie).

GURBA J., KUTYŁOWSKA I.1970 Sprawozdanie z badań wczesnośredniowiecznego grodziska w Chełmie Lubelskim, „Sprawozdania Archeologiczne” 22, 231–241.

ISAEVIC Â.1999 Galicko-Volin’ska deržava, L’viv.

KORALLOV F.1912 O raskopkah na Holmskoj sobornoj gorě (město kremlâ Danila Galickago) v 1912 godu, Holmskìj NarodnyjKalendar na 1913 g., Holm, 168–169.

RAPPOPORT P.A.1954 Hol’m, „Sovetskaâ arheologiâ” 20, 313–323.

RODZIŃSKA-CHORĄŻY T.2013 Relikty architektoniczne zespołu rezydencjonalnego na Wysokiej Górce w Chełmie (w:) A. bUKo 2013: 222––266.

RUDNIK S.1997 Wyniki badań architektonicznych kościoła w Podgórzu, gm. Chełm, (w:) S. Gołub (red.), Najważniejszeodkrycia archeologiczno-architektoniczne Chełma i okolic. Materiały z sesji naukowej odbytej w Chełmie 1 XII1995 r., chełm, 39–52.

SMORĄG-ROŻYCKA M.2001 L’architecture sacrale orthodoxe de Galicie-Volhynie du XIIIe siècle: une synthèse des formes traditionellesbyzantines et romanes?, (w:) G. Prinzing, M. Salamon, P. Stephenson (red.), Byzantium and East CentralEurope, byzantina et Slavica cracoviensia III, cracow, 181–192.

ZIN W., GRABSKI W.1967 Wyniki badań architektonicznych nad wczesnośredniowiecznym Chełmem,„Sprawozdaniaz Posiedzeń Komisjioddziału Polskiej Akademii Nauk Krakowie”, lipiec–grudzień (1966), 725–729.

Podobne publikacje