Oryginalny artykuł naukowy
Światowit

Ssaki i ptaki w gospodarce ludności zamieszkującej wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Kulczynie-Kolonii (st. 8), pow. włodawski

2013, 52-53, Tom 52-53, Nr B

Joanna Piątkowska-Małecka

orcid.org/0000-0002-2269-2736

Teresa Tomek

DOI

-

Data publikacji

20.01.2014

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

-

Dyscyplina

-

Klasyfikacja

-

Język publikacji

Polski

Pliki do pobrania

PDF 843 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:61

Liczba pobrań:1

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Zobacz mapę pobrań

Abstrakt

We wrześniu i październiku 2005 r. firma Sub Terra badania Archeologiczne z chełma pod kierunkiem W. Mazurka przeprowadziłaratownicze badania wykopaliskowe na stanowisku 8 (AZP 74-88/21) w Kulczynie-Kolonii, gm. Hańsk, pow. włodawski, woj. lubelskie (Ryc. 1) 1 , położonym na terenie Pojezierza łęczyńsko-Włodawskiego (KoNDRAcKI 1988: 344), w południowo-wschodniej części tzw. Krowiego bagna. Jest to rozległe, płaskie obniżenieterenu zbudowaneztorfów,zmeliorowanei osuszone w latach 70. XX w.,a obecnie wykorzystywanejako miejsce wypasu bydła. Znajdujący się tam, posadowiony na kredowym wyniesieniu pośród łąk, wczesnośredniowieczny zespół osadniczy składał sięz niewielkiego grodziska o kształcie regularnego okręgu, średnicy zewnętrznej około 40 m i średnicy majdanu około 20 m, oraz otaczającej go od strony północno-wschodniej osady, o powierzchni co najmniej 4 ha. Grodzisko zostało częściowo zniszczone, głównie w partii południowej i wschodniej, na skutek wybierania ziemizjego wałów i fosy w celu umacniania dróg naterenie Krowiego bagna. Prace wykopaliskowe objęły obszar około trzech arów (MAZUREK 2005: 6 n.). Trzy wykopy założono w różnych miejscach zespołu osadniczego. Pierwszy objął rejon zniszczonego wału od strony południowej i miał wymiary 36×1,2 m. Drugi, o wymiarach 120×2 m, przecinał konstrukcję umocnienia wału, którego zachowana wysokość wynosiła około 2,60 m, a szerokość podstawy ponad 10 m. od strony wewnętrznej uchwycono fragment majdanu grodziska, na którym nie zarejestrowano obiektów i artefaktów archeologicznych, za wyjątkiem dwunastu dołków posłupowych. Warstwa kulturowaz majdanu również pozbawiona byłaznalezisk. Natej podstawie wydajesię,że miejsceto nie było stale zamieszkiwane, lecz miało charakter refugialny. Niewykluczone, że po wewnętrznej części wału znajdowała się zadaszona konstrukcja słupowa (MAZUREK 2005: 8–9). Poniżej wału, od strony południowo-wschodniej, zarejestrowano ślady domniemanej fosy, o niewielkiej miąższości, maksymalnie 20 cm. Znaleziono tam nieliczne fragmenty ceramiki i kości zwierzęcych, których stan zachowania wskazywał na długotrwałe zaleganie w wilgotnym lub wodnym środowisku,atakże belkę niespalonego dębowego drewna. Wykop drugi objął wschodnią część osady na odcinku około 80 m.Trzeciwykop założono naterenie osady usytuowanej po zewnętrznej stronie wałów. Wyodrębniono tam 20 obiektów archeologicznych o charakterze gospodarczym. We wszystkich natrafiono na ślady spalenizny, co sugeruje nagłe opuszczenie osady przez mieszkańców, najprawdopodobniej na przełomieXiXI w. Początek jejzasiedlenia miał miejsce w IX, być może vIII w. (MAZUREK 2005: 17). Zespół osadniczy datowano na podstawie fragmentów ceramiki znalezionych w obiektach na terenie osady oraz w warstwach zasypiskowych wału. oprócz ceramiki natrafiono na liczne fragmenty kości zwierzęcych.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

BOBIATYŃSKI I.1825 Nauka łowiectwa, Wilno.

BOCHEŃSKI Z.M., TOMEK T.2009 A Key for the Identification of Domestic Birds Bones in Europe: Preliminary Determination, Kraków.

BOCHEŃSKI Z.M. I IN.2016 Z.M. bocheński, T. Tomek, K. Wertz, M. Wojenka, Indirect Evidence of Falconry in Medieval Poland asInferred from Published Zooarchaeological Studies, „International Journal of osteoarchaeology” 26/4,661–669.

BONCZAR Z.2008 Sokolnictwo, (w:) H. okarma, A. Tomek (red.), Łowiectwo, Kraków, 440–445.

CALKIN V.I.1960 Izmienčivost’ metapodij i eë značenie dla izučeniâ krupnogo rogatogo skota drevnosti, „bûlleten’ Moskovskogoobščestva Ispytatelej Prirody. otdel biologičeskij” LXv/1, 109–126.

CYGAŃSKI M.1841 Myślistwo ptasze, w którym się opisuje sposób dostawania wszelakiego Ptaka. Z przedmową, przypisamii objaśnieniami Antoniego Wagi, Warszawa (wyd. 1 w 1584 r.).

DOMANIEWSKI J.1951 Ornitologia łowiecka, Warszawa.

VON DEN DRIESCH A.1976 A Guide to the Measurement of Animal Bones from Archaeological Sites as Developed by the Institut fürPalaeoanatomie, Domestikationsforschung und Geschichte der Tiermedizin of the University of Munich, PeabodyMuseum bulletin 1, Harvard.

VON DEN DRIESCH A., BOESSNECK J.1974 Kritische Anmerkungen zur Widerristhöhenberechnung aus Langenmassen vor- und frühgeschichtlicherTierknochen, „Säugetierkundliche Mitteilungen” 22, 325–348.

ERBERSDOBLER K.1968 Vergleichend morphologische Untersuchungen an Einzelknochen des postcranialen Skeletts in Mitteleuropavorkommender mittelgroßer Hühnervögel, Inaugural-Dissertation der Tierärztlichen Fakultät der Ludwig--Maximilians-Universität München.

FOCK J.1966 Metrische Untersuchungen an Metapodien einiger europäischer Rinderrassen, München.

GRĘZAK A., KURACH B.1996 Konsumpcja mięsa w średniowieczu oraz w czasach nowożytnych na terenie obecnych ziem Polski w świetle danycharcheologicznych, „Archeologia Polski” 41/1–2, 139–167.

HABERMEHL K.H.1975 Die Altersbestimmung bei Haus- und Labortieren, berlin.

IWASZCZUK U. 2014 Animal Husbandry on the Polish Territory in the Early Middle Ages, „Quaternary International” 346, 69–101.

IWASZCZUK U. 2015 Zwierzęta w gospodarce wczesnośredniowiecznych grodów i osad na ziemiach polskich, Warszawa (maszynopispracy doktorskiej w IA UW).

KALAGA J.2013 (red.), Sutiejsk. Gród pogranicza polsko-ruskiego w X–XIII wieku. Studium interdyscyplinarne, Warszawa –Pękowice.

KIESEWALTER L.1888 Skelettenmessungen am Pferde als Beitrag zur theoretischen Grundlage der Beurteilungslehre des Pferdes, Leipzig(maszynopis pracy doktorskiej na Universität Leipzig – non vidi).

KOBRYŃ H.1989 Zastosowanie metody punktowej w badaniach wykopaliskowych szczątków kostnych konia (Equus przewalskif. caballus), „Archeologia Polski” 34/1, 7–12.

KOLDA J.1936 Srovnávaci anatomie zviřat domácich se zřetelem k anatomii člověka, brno.

KONDRACKI J.1988 Geografia fizyczna Polski, Warszawa.

KOTOWICZ P.2006 Uwagi o znaleziskach kiścieni wczesnośredniowiecznych na obszarze Polski, „Acta Militaria Mediaevalia” II,51–66.

KRUSZEWSKA M.1998 Koń w polskim średniowieczu – studium archeozoologiczne, Warszawa (maszynopis pracy magisterskiej w IAUW).

KRYSIAK K.1966 Szczątki zwierzęce z grodziska we wsi Sąsiadka, powiat Zamość, „światowit” XXvII, 171–201.

KRYSIAK K., KOBRYŃ H., KOBRYŃCZUK F.2007 Anatomia zwierząt, Warszawa.

LASOTA-MOSKALEWSKA A. 1983 Morphotic Changes of Domestic Cattle Skeleton from the Neolithic Age to the Beginning of the Iron Age,„Wiadomości Archeologiczne” LXv/2 (1980), 119–163.

LASOTA-MOSKALEWSKA A. 1984 Ocena archeozoologiczna materiału kostnego z wczesnośredniowiecznego grodziska w Tykocinie, „ArcheologiaPolski” XXIX/2, 245–265.

LASOTA-MOSKALEWSKA A. 2004 Polish Medieval Farming in the Light of Archaeozoology, „Questiones Medii Aevi Novae” 9, 205–216.

LASOTA-MOSKALEWSKA A. 2005a Katalog zwierzęcych szczątków kostnych ze stanowiska Kulczyn-Kolonia, Warszawa (maszynopis w IA UW).

LASOTA-MOSKALEWSKA A. 2005b Zwierzęta udomowione w dziejach ludzkości, Warszawa.

LASOTA-MOSKALEWSKA A. 2008 Archeozoologia. Ssaki, Warszawa.

LASOTA-MOSKALEWSKA A. b.d.w. Przydatność rozkładu anatomicznego szczątków zwierzęcych do badań konsumpcji i rytuału pogrzebowego,Warszawa (niepublikowany maszynopis w IA UW).

LASOTA-MOSKALEWSKA A., KOBRYŃ H., ŚWIEŻYŃSKI K.1987 Changes in the Size of the Domestic and Wild Pig from the Neolithic to the Middle Ages, „Acta Theriologica”32/5, 51–81.

LUTNICKI W.1972 Uzębienie zwierząt domowych, Warszawa – Kraków.

MAKOWICZ-POLISZOT D.2016 The Results of an Archaeozoological Analysis of the Animal Bone Assemblage from Czermno, Excavation Seasons 1976–1979, 1985 (Bird Remains not Included) / Wyniki analizy archeozoologicznej zwierzęcego materiału kostnego z Czermna, badania z lat 1976–79, 1985 (z pominięciem kości ptaków), (w:) M. Florek, M. Wołoszyn(red.), The Early Medieval Settlement Complex at Czermno in the Light of Results from Past Research (up to2010). Material Evidence/Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Czermnie w świetle wyników badań dawnych (do 2010). Podstawy źródłowe, U źródeł Europy środkowo-Wschodniej/Frühzeit ostmitteleuropas 2/1,Kraków – Leipzig – Rzeszów – Warszawa, 423–472.

MAKOWIECKI D.2009 Kulczyn-Kolonia, stan. 8. Ekspertyza szczątków ryb oraz innych kręgowców (sezon 2005). Zestawienietabelaryczne, Toruń (maszynopis w zbiorach Autora).

MAZUREK W.2005 Wyniki archeologicznych badań wykopaliskowych na wczesnośredniowiecznym zespole osadniczym w Kulczynie--Kolonii, stan. 8, AZP 74-88/21 w 2005 roku, chełm (maszynopis w zbiorach Autora).

MODZELEWSKI K.1987 Chłopi w monarchii wczesnopiastowskiej, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – łódź.

OKARMA H., TOMEK A.2008 Ptaki, (w:) H. okarma, A. Tomek (red.), Łowiectwo, Kraków, 16–111.

PIĄTKOWSKA-MAŁECKA J. 2013 Łowiectwo ssaków na ziemiach polskich od neolitu do okresu wędrówek ludów, Warszawa.

PIĄTKOWSKA-MAŁECKA J. w druku Ssaki w życiu mieszkańców średniowiecznego Suraża, Warszawa.

POPESKO P.2008 Atlas anatomii topograficznej zwierząt domowych, Warszawa.

PRAWOCHEŃSKI R.1958 Hodowla świń, Warszawa.

SAMSONOWICZ A.2011 Łowiectwo w Polsce Piastów i Jagiellonów, Studia i Materiały z Historii Kultury Materialnej LXII, Wrocław –Warszawa – Kraków.

SCHRAMM Z.1967 Różnice morfologiczne niektórych kości kozy i owcy, „Roczniki Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu” 36,107–133.

ŚWIĘTOSŁAWSKI W.2006 Ślady koczowników Wielkiego Stepu z X, XI, XII wieku w dorzeczach Wisły i Odry, łódź.

TACZANOWSKI W.1882 Ptaki krajowe, t. 1–2, Kraków.

TEICHERT M.1975 Osteometrische Untersuchungen zur Berechnung der Widerristhöhe bei Schafen, (w:) A.T. clason (red.),Archaeozoological Studies. Papers of the Archaeozoological Conference, Groningen, 1974, Amsterdam – Newyork, 51–69.

TOMEK T., BOCHEŃSKI Z.M. 2000 The Comparative Osteology of European Corvids (Aves: Corvidae), with a Key to the Identification of theirSkeletal Remains, Kraków.

TOMEK T., BOCHEŃSKI Z.M. 2009 A Key for the Identification of Domestic Bird Bones in Europe: Galliformes and Columbiformes, Kraków.

WODZICKI K.1858 O sokolnictwie i ptakach myśliwskich, Warszawa.

WOELFLE E.1967 Vergleichend morphologische Untersuchungen an Einzelknochen des postcranialen Skelettes in Mitteleuropavorkommender Enten, Halbgänse und Säger, München (maszynopis rozprawy doktorskiej w Ludwig--Maximilians-Universität München).

WYSOCKA S.2008 Hodowla i łowiectwo ptaków w średniowieczu na ziemiach polskich, Warszawa (maszynopis pracy magisterskiejw IA UW).

Podobne publikacje