Symbolika ornamentów z litewskich okuć rogów do picia z okresu wędrówek ludów

Abstrakt

Na niektórych cmentarzyskach litewskich z okresu wędrówek ludów znajdowane są, zazwyczaj w grobach męskich, pozostałości po rogach do picia. Wśród kilku typów okuć wyróżniają się zabytki wykonane z szerokiej srebrnej taśmy, bardzo bogato dekorowane motywami geometrycznymi oraz antropo- i zoomorficznymi w układzie strefowym2 (ANDRZEJOWSKI 1991: 43-52; SIMNISKYTE 1998: 198-199). Prototypem egzemplarzy litewskich są bardzo podobne okucia rogów znajdowane na Gotlandii, datowane na późny okres wpływów rzymskich. Przy czym zabytki gotlandzkie wykonywane były z brązu i dość ubogo zdobione. Istnieją sugestie, iż lukę chronologiczną jaka dzieli okucia z Gotlandii i z Litwy można wypełnić dwoma zabytkami z ziem mazurskich. Chodzi o tzw. „puszki" z Babięt i Mojtyn, zdobione w identyczny sposób jak omawiane okucia rogów. Mielibyśmy więc do czynienia z ciągłością stylistyki ornamentu i z chwilową zmianą funkcji zdobionego w ten sposób przedmiotu (BITNER-WRÓBLEWSKA 1991: 236-239). Powracając do zabytków litewskich, najwięcej takich okuć znanych jest z cmentarzyska szkieletowego z miejscowości Plinkaigalis, koło Kiejdan, datowanego od późnego okresu rzymskiego po fazę E. Odkryto tam 7 grobów, w których znajdowały się okucia rogów do picia. Cztery z nich, należące do interesującego nas typu K.6, wystąpiły w grobach nr 59, 61, 80, 332 (KAZAKIEVICIUS 1987: 45-63; 1993: 126-130, 145, 147, 166- 167). Oprócz nich znane są również okucia pochodzące z innych cmentarzysk: Kalniskiai, rej. Kelmes, Kukiai, rej. Mażlikiai, Pasiliai, rej. Jurbarko (SIMNISKYTE 1998: 199), Pasusvys, rej. Kedainiai (KAZAKIEVICIUS 1987: 57-60), Rubokai, rej. Silut (KAZAKIEVICIUS 1987: 57-60; SIMNISKYTE 1998: 198-199).3 Wszystkie te groby były bogato wyposażone - oprócz rogów do picia w liczne militaria takie jak noże, w tym również bojowe, topory, siekiery tulejkowate oraz w ozdoby i części stroju: sprzączki do pasa, fibule kuszowate z długą nóżką, brązowe pierścionki i spirale, bursztynowy amulet, srebrny naszyjnik z uszkiem i haczykiem (cf. Fig. 5, 6, 8) (KAZAKIEVICIUS 1987; 1993).<br>SYMBOLIC MEANING OF THE ORNAMENTS ON LITHUANIAN DRINKING HORNS' BINDINGS FROM THE MIGRATION PERIOD. From the territory of Lithuania from the migration period come richly decorated silver mouth bindings of drinking horns with zoomorphic and geometric representations. Those bindings are found in richly equipped graves of warriors (Fig. 1-10). Very similar bindings can also found on Gotland and are dated to the late Roman period. In this article an attempt has been made to find a connection between those ornamental motives and pagan beliefs of the peoples of northern Europe. The beliefs of Scandinavians and Slavs are known from early Medieval written sources, and the beliefs of Balts and Finnish peoples from late Medieval sources and ethnographical data. Representations of water birds, snakes, and horny animals on the bindings of drinking horns are symbolic allusion to deities of chthonic-aquatic-uranic character, which are Baltic Dievs/Dievas and Potrimpus/Andaj and Slavic Veles/Volos. Those deities belong to the highest hierarchy, have magical powers, determine the fate of man, are masters of man's life and death. They are also responsible for fertility and plentitude. The symbolic meaning of the representations evidently draws from Scandinavian beliefs, which is not surprising, taking into account the origin of such bindings and the widespread mutual contacts between Baltic territory and Scandinavia in the period of the migration of peoples. The representations of animals (birds especially) are also tied to Finnish and paleosiberian cosmogonic myths. Images of drinking horns are found on the runic stones with figural representations from Gotland. On many of them there is a warrior with a horn in his hand, on a horse, going to Valhalla (Fig. 17). The images of drinking horns are also present on stone sculptures, the so called "babas", found in the area of western Europe and dated from neolith to 14th century (Fig. 18). Those granite statues in the majority present armed men. They are sometimes interpreted as images of war heroes, who died far from their motherland. Most probably drinking horns, like weapons and jewelry, signified social status and were exclusive to warriors. The discussed drinking horns not only had a representative function, were a symbol of wealth and power, but also were to help the dead in their afterlife.