"Ossa cremata" : obrządek pogrzebowy Galindów we wczesnym średniowieczu w świetle znalezisk na grodzisku w Szestnie - "Czarnym Lesie"
2000, 43, Tom 43, Nr B
DOI
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 17 MB
Liczba wyświetleń:38
Liczba pobrań:7
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
Wczesnośredniowieczne grodzisko pruskie (galindzkie) w Szestnie - Czarnym Lesie, stan. III, pow. Mrągowo, woj. warmińsko-mazurskie (Fig. 1) już od kilku lat dostarcza niezwykle interesujących danych związanych z dziejami zachodniej części Pojezierza Mazurskiego. Po wstępnym rozpoznaniu sondażowym w 1995 r. prowadzone są tu systematyczne badania wykopaliskowe przez EKSPEDYCJĘ GALINDZKĄ Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Dotychczas obiekt ten zwracał przede wszystkim uwagę bogactwem zabytków metalowych: ozdób ze srebra i brązu oraz żelaznych elementów oporządzenia jeździeckiego, broni, narzędzi i przedmiotów codziennego użytku. Liczna seria niezależnych wyznaczników chronologicznych pozwala na wysunięcie przypuszczenia, że gród ten funkcjonował stosunkowo krótko (1-2 pokolenia) na przełomie X i XI w. (cf. WRÓBLEWSKI 1996; 1997 i 1998).<br>OSSA CREMATA. BURIAL RITES OF THE GALINDIAN TRIBE IN EARLY MIDDLE AGES IN THE CONTEXT OF THE FINDINGS AT THE HILLFORT IN SZESTNO - CZARNY LAS. The early medieval Prussian (Galindian) hill fort in Szestno - Czarny Las is situated 5 km north from Mrągowo (the Great Masurian Lake district, in northeast Poland; Fig. 1). Excavations in this area have been conducted since 1995. The object abounds with metal artefacts: silver and bronze jewellery as well as iron elements of a horse harness, weapons, tools and objects of everyday usage. A numerous series of independent chronological determinants suggests that the hill fort functioned for a relatively short time (1-2 generations) on the turn of the 10th and 11th century. During the analysis of the archaeozoological material a group of several dozens of small, burnt human bones was isolated. They were found in the northern part of the hill fort in 7 clear concentrations and a few smaller groups (in 3 layers) in the borders of the stone Pavement D discovered in the excavation IV (Fig. 2 -5). Next to them there were two concentrations of early medieval pottery and 12 bronze, iron and stone artefacts, most probably the equipment of the dead (Fig. 6 -10). Anthropological analyses showed that in the borders of Pavement D at least 21 people were buried. All bones came from funeral pyres. There is the possibility that the bones were remains of victims of the conflagration that destroyed Czarny Las in the 1st half of the 11th century. The discovery of a new type of burial brings to light new aspects of burial rites of Prussian Galindians in early Middle Ages. After the extinction of the Olsztyn group (Masurgermanische Kultur) at the beginning of the 7th century, scholars assumed that that part of the late Prussia became desolate. There were no discoveries of cemeteries that could be dated to the period between the 8th and 14th century. However, it seems that in the initial phase of that period the burial rites of early medieval Galindians changed significantly. According to the newest evidence they began to bury their cremated dead in the borders of functioning settlements. It seems that such a significant change of customs could be stimulated by Slavic tribes settling south of the Galindians in the 6th-7th century. The Slavs dug the graves in the borders of their settlements (groups of the Łuka Rajkowiecka type) or buried the ashes of their dead in the graves similar in their shape and size to the then built sunken dwellings (cemeteries of the Alt Kabelich- Neuenkirchen type). Surprisingly, the burials from Szestno - Czarny Las are similar to the territorially distant Estonian cemeteries of the tarand type. This article describes only a newly registered type (Czarny Las) of early medieval burials of the Prussian Galindian tribe. However, this issue requires detailed studies on the chronology of this phenomenon and thorough ethnological studies on its genesis.
Bibliografia
ÄBERG N. 1919 Ostrpreußen in der Völkeru/anderungszeit, Uppsala.
ANTONIEWICZ J. 1977 Wyniki badan na osadzie (stanowisko 1) z okresu wpływów rzymskich w Wyszemborku, woj. olsztyńskie, Wiadomości Arch. 42, fasc. 2, p. 213-225.
ANTONIEWICZ J., OKULICZ J. 1958 Sprawozdanie z prac wykopaliskowych, przeprowadzonych w latach 1951-1954 w Jeziorku, pow. Giżycko, MatStar 3, p. 7-69.
BITNER-WRÓBLEWSKA A. 1994 Z badań nad ceramiką zachodniobałtyjską w okresie wędrówek ludów. Problem tzw. kultury sudowskiej, Barbaricum 3, p. 219-241.
BITNER-WRÓBLEWSKA A. 2000 Early Migration Period in the Masurian Lekeland — phantom or reality ?, in: M. Mączyńska, T. Grabarczyk eds, Die spätromische Kaiserzeit und die frühe Völkerwanderungszeit in Mittel- und Osteuropa, Łódź, p. 53-167.
BRÜCKNER A. 1979 Starożytna Litwa. Ludy i bogi. Szkice historyczne i mitologiczne (Opracował i wstępem poprzedził Jan Jaskanis), Olsztyn.
BRZEZIŃSKI W., IWANOWSKA G. 1992 Stan i perspektywy badań archeologicznych nad wczesnym średniowieczem Jaćwieży, in: Z. Kurnatowska ed., Stan i potrzeby badań nad wczesnym średniowieczem w Polsce. Materiały z konferencji Poznań 14-16 grudnia 1987 roku, Poznań (1990), p. 71-78.
FEDORCZYK M., NOWAKOWSKI W., SZYMAŃSKI P. 1998 Od epoki żelaza po schyłek okresu wędrówek ludów. Badania w 1995 r. zespołu osadniczego nad Jeziorem Salęt, koło Wyszemborka, gmina Mrągowo, Swiatowit 41, fasc. B, p. 367-387.
GODŁOWSKI K. 1974 Chronologia okresu póżnorzymskiego i wczesnego okresu wędrówek ludów w Polsce północno-wschodnij, RoczB 12, p. 9-109.
GODŁOWSKI K. 1981 Okres wędrówek ludów na Pomorzu, PomorAnt 10, p. 65-129.
GOLUBIEVA L. A. 1987 Povolzskije finny: Meria, in: V. V. Sedov, Finno-ugry i balty v epochu sredniovekovia, Moskva, p. 67-81.
GUMIŃSKI W. 1999 Środowisko przyrodnicze a tryb gospodarki i osadnictwa w mezolicie i paraneolocie na stanowisku Dudka w krainie Wielkich Jezior Mazurskich, Arch. Polski 44, fasc. 1-2, p. 31-74.
IWANOWSKA G. 1990 Prace wykopaliskowe na grodzisku wczesnośredniowiecznym w Jeglińcu w latach 1984-1986, Kom. W-M 1-4, p. 113-132.
GODŁOWSKI K. 1991 Excavations at the Jegliniec hillfort — recent developments in Balt archaeology, Antiquity 65, No 248 (September 1991), p. 684-695.
KACZYŃSKI M. 1976 Problem zróżnicowania wewnętrznego „kultury sudowskiej" w późnym podokresie wpływów rzymskich i w okresie wędrówek ludów, in: Kultury archeologiczne i strefy kulturowe w Europie środkowej w okresie wpływów rzymskich. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Archeologiczne 22, Kraków, p. 253-289.
KEMKE H. 1914 Kritische Betrachtungen über Tischlers Periode E der ostpreussischen Gräberfelderzeit, Prussia (1905-1908), fasc. 23, p. 1-57.
KOWALSKI J. 1991 Z badań nad chronologią okresu wędrówek ludów na ziemiach zachodniobałtyjskich (faza E), in: Archeologia Bałtyjska. Materiały z konferencji Olsztyn, 24-25 kwietnia 1988 roku, Olsztyn, p. 67-85.
ŁOSIŃSKI W. 1993 Groby typu Alt Käbelich w świetle badań przeprowadzonych na cmentarzysku wczesnośredniowiecznym w Świelubiu pod Kołobrzegiem, Przegląd Arch. 41, p. 17-34.
MISKIEWICZOWA M. 1996 Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Niewiadomj w województwie siedleckim, Warszawa
NERMANB. 1958 Grobin - Seeburg. Ausgrabungen und Funde, Stockholm.
NOWAKOWSKI W. 1989 Studia nad ceramiką zachodniobałtyjską z okresu wędrówek ludów. Problem tzw. pucharów na pustych nóżkach, Barbaricum 1, p. 101-147.
NOWAKOWSKI W. 1994 Osada z okresu wpływów rzymskich i V—V11 wieku w Wyszemborku, stanowisko I, gm. Mrągowo, woj. olsz tyńskie, Swiatowit 37, p. 77-113.
MOSZCZYŃSKI A. W. 1998 Ceramika grupy olsztyńskiej ze stanowiska 2a w Wyszogrodzie w woj. płockim, in: M. Karczewski ed. Ceramika zachodniobałtyjska od wczesnej epoki żelaza do początku ery nowożytnej. Materiały z konferencji - Białystok, 14-16 maja 1997, Białystok, p. 293-299.
JASKANIS J. 1965 Badania archeologiczne w woj. białostockim w latach 1945-1963, RoczB 5, p. 97-125.
NOWAKOWSKI W. 1995 Od Galindai do Galinditae. Z badan nad pradziejami bałtyjskiego ludu z Pojezierza Mazurskiego, Barbaricum, 4.
NOWAKOWSKI W. 1996 Das Samland in der römischen Kaiserzeit und seine Verbindungen mit dem römischen Reich und der bar barischen Welt, Marburg-Warszawa.
NOWAKOWSKI W. 1998 Jaćwięskie cmentarzysko warstwowe (?) w miejscowości Burdyniszki, na Suwalszczyźnie, in: A. Buko ed. Studia z dziejów cywilizacji. Studia ofiarowane profesorowi Jerzemu Gąssowskiemu w pięćdziesiątą rocznicę pracy naukowej, Warszawa, p. 119-123.
NOWAKOWSKI W. w druku Kultura bogaczewska na Pojezierzu Mazurskim od schyłku późnego okresu przedrzymskiego do starszej fazy późnego okresu wpływów rzymskich. Próba analizy chronologiczno-kulturowej, MSiW 7.
ODOJ R. 1968 Wyniki badan grodziska z VI-VIII w. w Pasymiu, pow. Szczytno, a problemy kultury mazurskiej, RoczO 7, p. 113-150.
OKULICZ J. 1973 Pradzieje ziem pruskich od późnego paleolitu do VII w. n.e, Wrocław—Warszawa—Kraków—Gdańsk.
OKULICZ J. 1988 Problem ceramiki typu praskiego w grupie olsztyńskiej kultury zachodniobałtyjskiej (VI-VII w. n.e.), PomorAnt 13, p. 103-133.
PARCZEWSKI M. 1988 Początki kultury wczesnosłowiańskiej w Polsce. Krytyka i datowanie źródeł archeologicznych, WrocławWarszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź.
PETRENKO V., URTÄNS J. 1994 The archaeological monuments of Grobina, Riga-Stockholm.
RUSANOVA I. P. 1973 Slavjanskie drevnosti VI—IXvv. mezdu Dneprom i Zapadnym Bugom, Svod Archeologiceskich Istocnikov E1-25, Moskva.
SCHMIDT V. 1981 Slawische urnenlose Brandbestattungen in Flachgräbern aus dem Bezirk Neubrandenburg, ZfA 15, p. 333-354.
SCHMIDT V. 1984 Unterschungen auf dem slawischen birituellen Gräberfeld von Alt Käbelich, Kreis Strasburg, Bodendenkmalpflege in Mecklenburg. Jahrbuch, p. 337-346.
SCHMIDT V. 1992 Lieps. Die slawischen Gräberfeld und Kultbauten am Südende des Tollensesees, Lübstorf.
SCHMIEDEHELM M. 1955 Archeologiceskije pamjatniki perioda razlozenija rodovogo stroja na severo-vostokie Estonii (V v. do n.e. Vv. n.e.), Tallin.
SCHMIEDEHELM M. 1969 Tarandgrab, in: J. Filip ed., Enzyklopädische Handbuch zur Ur- und Frühgeschichte Europas, vol. II, Prag, p. 1431-1432.
SEDIN A. A. 1993 Drevnee zemledenije i skotovodstvo po materialam raskopok gorodiśca Nikodymovo, Archeologija i StaraÏitnaja Gistorija Magileusciny i SumieÏnych Teritorij, Mohylev, p. 114-132.
SELIRAND J., TÖNISSON E. 1984 Throughpast millennia. Archaeological discoveries in Estonia, Tallin.
SZYMAŃSKI P. w druku Wielokulturowa osada w Wyszemborku, stanowisko V, gm. Mrągowo, Studia Galindzkie, vol. I.
SZYMAŃSKI W. 1967 Szeligi pod Płockiem na początku wczesnego średniowiecza.. Zespół osadniczy z VI—VII w, Wrocław-Warszawa-Kraków.
SZYMAŃSKI W. 1983 Beitrage zum Problem der Entstehung von Burgen bei Slaven, Arch. Polona 21-22, p. 89-104.
SZYMAŃSKI W. 1987 Próba weryfikacji datowania zespołu osadniczego ze starszych faz wczesnego średniowiecza w Szeligach, woj. płockie, Arch. Polski 32, fasc. 2, p. 349-376.
TURMS E. 1947 Die ethnische Deutung der „masurgermanischen"Kultur, Contributions of Baltic University, nr 31, p. 1-12.
TURMS E. 1950 Zur etnischen Deutung der „masurgemanische"Kultur, AGeo 1, p. 20-22.
TISCHLER O. 1879 Ostpreussische Gräberfelder III, Schriften der Physikalisch-Ökonomischen Gesellschaft zur Königsberg, Königsberg i. Pr.
TISCHLER O., KEMKE H. 1902 Ostpreußische Altertümer aus der Zeit der grossen Gräberfelder nach Christi Geburt, Königsberg.
WIĘCKOWSKI W. 1999 Analiza antropologiczna przepalonych szczątków kostnych z Szestna, st. III, gm. Mrągowo, mps w archiwum Ekspedycji Galindzkiej IAUW.
WRÓBLEWSKI W. 1995 Rubież zachodnia czy wschodnia? Z badań nad początkami wczesnośredniowiecznego osadnictwa w dorzeczu Liwca, in: A. Bursche, M. Mielczarek, W. Nowakowski eds, Nunc de Svebis dicendum est... Studia dedykowane profesorowi Jerzemu Kolendo w 60-lecie urodzin i 40-lecie pracy naukowej, Warszawa, p. 271-287.
WRÓBLEWSKI W. 1996 Czarny Las: wczesnośredniowieczne grodzisko w Szestnie, woj. olsztyńskie, in: W. Nowakowski ed., Concordia. Studia ofiarowane Jerzemu Okuliczowi-Kozarynowi w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin, Warszawa, p. 227-228.
WRÓBLEWSKI W. 1997 O Galindach, Czarnym Lesie i wikińskim „smoku", Archeologia Żywa, nr 2 (3), p. 14-19.
WRÓBLEWSKI W. 1998 „Smok"z Czarnego Lasu. Ozdoba skandynawska znaleziona na wczesnośredniowiecznym grodzisku w Szestnie, stanowisko III, woj. olsztyńskie, Swiatowit 40, fasc. B, p. 519-530.
ŻAK J., MAĆKOWIAK-KOTKOWSKA L. 1988 Studia nad uzbrojeniem środkowoeuropejskim VI-X wieku. Zachodniobałtyjskie i słowiańskie ostrogi o zaczepach haczykowato zagiętych do wnętrza, Poznań.