Kubek odkryty na cmentarzysku w Ożumiechu, gmina Krzynowłoga Mała, na tle naczyń typu "ulwóweckiego"

Abstrakt

Cmentarzysko ciałopalne w Ożumiechu, gm. Krzynowłoga Mała, woj. mazowieckie położone jest na niewielkim wzniesieniu, tuż przy zabudowaniach gospodarczych należących do Modesta Majewskiego (Fig. 1.1). Stanowisko to znane jest w literaturze przedmiotu już od dawna (OSTASZEWSKI 1934: 55; 1935: fig. 6), ale dopiero w 1963 roku zostały na nim przeprowadzone pierwsze badania wykopaliskowe. Pracami kierował mgr J. Miśkiewicz z Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie. Na obszarze ponad 4 arów odkrył on 36 grobów kultury łużyckiej zawierających fragmenty prawie 390 naczyń. Na ich podstawie ocenił wiek przebadanej części cmentarzyska na III i IV okres epoki brązu (MISKIEWICZ 1973). Kolejne prace na terenie nekropoli podjął w latach 1980, 1982-1984 mgr J. Korsak- ówczesny Konserwator Zabytków Archeologicznych w Ostrołęce. W sumie odsłonił on na obszarze prawie 4 arów 23 groby i jeden obiekt określony jako „stos/palenisko" (KORSAK 1982; idem 1984; idem 1985). Odkryte artefakty (głównie ceramika) trafiły do magazynów muzeów w Ostrołęce i Przasnyszu. W 1997 roku wypożyczyłem do opracowania zabytki wydobyte przez J. Korsaka w latach 1983-1984. Materiały z pierwszego sezonu badań stały się głównym źródłem do napisania mojej pracy magisterskiej (PUROWSKI 1999), zaś z drugiego do wykonania zadania planowego na rok 1999 w Zakładzie Archeologii Mazowsza i Podlasia IAE PAN w Warszawie. Analiza dostępnych zabytków wykazała, że są one najbardziej charakterystyczne dla grupy północnomazowieckiej mazowieckiej kultury łużyckiej1 od końca III po V okres epoki brązu włącznie.<br>MUG FOUND AT THE CEMETERY IN OŻUMIECH NEAR KRZYNOWŁOGA MAŁA VERSUS VESSELS OF THE "ULWÓWEK" TYPE. The cemetery in Ożumiech (near Krzywonoga Mała in Mazovia administrative district) is situated on a small hill, next to Modest Majewski's property (Fig. 1.1). The first excavations were conducted there in 1963 by J. Miśkiewicz (MISKIEWICZ 1973). According to his conclusions the examined part of the cemetery was used between the periods III and IV of the Bronze Age by the people of the so called Łużyce Culture. In 1980 and 1982 to 1984 the works were led by J. Korsak. The artefacts were stored in the magazines of the museums in Ostrołęka and Przasnysz. In 1997 I borrowed the materials excavated between 1983 and 1984. The analysis of the pottery showed that the explored graves date from the end of the period III to the period V of the Bronze Age. In the season 1983 in the grave VI/83 a mug resembling in its shape vessels of the Ulwówek type was found (Fig. 1.2). The type was named after the cemetery in Ulwówek (today: Wilchowe) examined before the II WW. Several objects described by T. Sulimierski as goblets (Fig. 1.3-5) were found there. Vessels found later but similar in form were described as Ulwówek goblets. In 1973 T. Węgrzynowicz observed that the objects discovered in east Mazovia and Podlasie are in fact mugs not goblets because they lack distinct stems (full or hollow). To the best of my knowledge, into the category of goblets fall only those objects whose lower parts consist of two truncated cones joined together with smaller bases. A mug is usually a slenderer vessel whose lower part consists of a cylinder and a truncated cone or of only the latter. According to the proposed definition I classified ob-jects from 15 sites (Table 1; Fig. 2) as vessels of the Ulwowek type. Distinguishing mugs from goblets is important not only for the purpose of classification. After marking the sites on a map one can see that goblets have been found mainly on the territory of the so called Ulwowek group, whereas mugs are also present at the sites in Mazovia and Podlasie (Fig. 3.1). Scholars usually date vessels of the Ulwowek type to somewhere in between the middle and the late period of the Bronze Age. The mug from Ozumiech was found in the grave number VI/83 with the equipment (Fig. 3.2- 4; 4) that can be dated to the period IV of the Bronze Age. According to the analysis the mug from Ozumiech in its form and time ofdeposition resembles vessels of the Ulwowek type. Although it represents a degradative form, beyond all doubt it is closely related to mugs and goblets of the Ulwowek type which were found in the river basins of Bug, Wieprz and middle Vistula.