Denar rzymski we wsi Lewaszówka, gmina Jastrzębia, powiat radomski

Abstrakt

W katalogu monografii B. Balke,1 zawarta jest informacja o znalezieniu we wsi Jastrzębia „bliżej nie określonej monety rzymskiej z lat 138-161". Na podstawie podanych lat emisji można by sądzić, że chodzi tu o monetę Antonina Piusa. Informację o zabytku autorka zaczerpnęła z artykułu M. Wilczyńskiej,2 która lokalizuje znalezisko na wydmie po prawej stronie Radomki. Z kolei Wilczyńska skorzystała w swojej pracy z książki K. Mroza, opisującej historię wsi Jastrzębia.3 Książka ta należała do serii monografii wsi, pisanych w latach międzywojennych przez jej mieszkańców po ukończeniu studiów. Zawarta tam wzmianka mówi o znalezieniu „srebrnej monety z popiersiem Antonina Cesarza (138-161 r.), wykopanej na tymże [prawym] brzegu [Radomki] u niedalekiej Białej Glinki..."4 Nie jest to jednak pierwotna wzmianka o monecie. Zostajemy bowiem odesłani do kolejnej monografii, tym razem wsi Jedlnia, napisanej w XIX wieku przez tamtejszego proboszcza, ks. Józefa Gackiego.5 Zawarty jest tam następujący przekaz: „przy drodze u Białej Glinki 1843 r rudujący6 grunt znalazł przy karpie7 pieniądz srebrny z popiersiem jednego z cesarzów rzymskich Antonina. Opisaliśmy go szczegółowo w ówczesnym kurierze Warszawskim z domysłem że po nad wodami rozlewającej się tu Radomki, wzgórzami mógł iść trakt z biegiem tej rzeki już w drugim wieku po Chrystusie. "8 Niestety żaden z późniejszych badaczy, wzmiankujących o monecie, nie dotarł do pierwotnej wzmianki, o której wspomina w swojej książce ks. Gacki. Wydaje się to całkiem zrozumiałe, gdyż szukanie jej w dziewiętnastowiecznej gazecie codziennej, jest pracą bardzo żmudną, trudną i nie gwarantującą pozytywnego rezultatu. Odnalezienie artykułu okazało się tym trudniejsze, że zamieszczony on był nie w roku 1843, jak podaje Gacki, lecz dopiero w 1847. Odnaleziona informacja brzmi następująco: „Do donacji Jedlnia w puszczy Kozienickiej, przydzielono lasem odwiecznym pokryte wzgórze z kopalnią białej glinki i tuż leżącą dolinę, gdzie Jeziorna, Leniwa i Kosieniec do Radomki wpadają. Dolinę przeznaczono na łąki a wzgórze zaięła osada Lewaszowka. Rolnik z tej osady dobywaiący grunt na staje od doliny, przy drodze z Brzózy do Mokos idąpcej, znalazł w początkach zeszłego miesiąca w trąbkę trzycalową zwinięte, na brzegach do siebie dochodzących ząbkowane, na ćwierć łokcia długie iak zwyczajna blacha grube, rdzą przetrawione żelazo, oraz pieniądz srebrny, wielkości naszego grosza. Rzymski ten pieniądz, ma na iednej stronie wypukłe popiersie z napisem w około: IMP CAES. NERVA TRAIAN AVG CERM, a drugiej strony, wyobrażenie Jowisza, z piorunem w ręku i napisem w otoku: M. T. P. P. COS III. P. P. Zdaie się że po nad rzeczoną doliną która obfitość paszy i wody podróżującym mogła zawsze dostarczyć, szedł przed wieki trakt jakiś, a miejsce gdzie ten pieniądz znaleziony, było w takim razie stanowiskiem, popasem. — Ks. J. G." 9<br>ROMAN DENARIUS FROM LEWASZOWKA VILLAGE IN RADOM ADMINISTRATIVE DISTRICT. In the catalogue of the monograph "Kultura Przeworska w międzyrzeczu Wisły, Pilicy i Iłżanki" by B. Balke there is an information about the finding of "a Roman coin from 138-161 of uncertain origin" in Jastrzębia village. The dates suggest that the coin was emitted by Antoninus Pius. Similar information was cited earlier without mentioning the original source. The information printed in Kurier Warszawski, the 19 th century daily, brought to light some new facts. It turned out that the coin had not been emitted by Antoninus Pius but the emperor Trajan, belonging to Antoninus dynasty, and it had not been found in Jastrzębia but in Lewaszówka.