Bransoleta z mazurskiego cmentarzyska w Wyszemborku : ślad kontaktów z kulturą przeworską na Mazowszu?
2000, 43, Tom 43, Nr B
University of Warsaw, Faculty of Archaeology
DOI
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 9 MB
Liczba wyświetleń:35
Liczba pobrań:6
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
Położona na Mazurach i w zachodniej części Suwalszczyzny kultura bogaczewska zajmuje szczególne miejsce na mapie podziałów kulturowych barbarzyńskiej Europy w okresie rzymskim. Była bowiem najdalej wysuniętą na południowy-zachód kulturą łączoną z zachodnim odłamem Bałtów. Przez ponad 200 lat, począwszy od schyłku młodszego okresu przedrzymskiego po koniec wczesnego okresu wpływów rzymskich graniczyła z germańską kulturą przeworską. Sąsiedztwo tak różnych pod względem etnicznym stref od dawna stanowi temat do badań. Zainteresowanie wzbudzały zarówno pojedyncze znaleziska zabytków świadczących o kontaktach międzykulturowych (ANDRZEJOWSKI 1997: 107, fig. 4: j; 1998, pl. LXXIII: 119B.1, LXXVIII: 1, CXII: 4; SIKORSKA-ULFIK 1988; BITNER-WRÓBLEWSKA 1999) jak i analiza przyczyn ich powstania lub napływu (DĄBROWSKA 1991; NOWAKOWSKI 1994). Dlatego też osobnego przedstawienia warte jest odkrycie brązowej bransolety o formie obcej w kulturze bogaczewskiej, pochodzącej z cmentarzyska w Wyszemborku1 koło Mrągowa na Pojezierzu Mazurskim. Jest to fragment zakończenia otwartej bransolety brązowej, wykonanej ze sztabki. Przekrój jest okrągły; końcówka profilowana o formie słabo zaznaczonych guzów. Wzdłuż bransolety, prawdopodobnie jedynie na zakończeniach widoczne są trzy rzędy ornamentu w postaci drabinki wykonanego głębokimi rytami, przedzielonego trójkątami. Grubość bransolety przy końcach wynosi 0,6 cm, na kabłąku prawdopodobnie była nieco szersza - około 0,7-0,8 cm (Fig. 1.1). Zabytek znaleziony został w grobie 178, nie ma pewności jednak, czy pierwotnie nie pochodził z grobu 179, dlatego warto przedstawić tu obydwa pochówki a następnie poddać analizie kontekst odkrycia bransolety, co umożliwi ustalenie jej chronologii.<br>BRACELET FROM THE MASURIAN CEMETERY IN WYSZEMBORK. TRACE OF CONTACTS WITH PRZEWORSK CULTURE IN MAZOVIA. One of the most interesting artefacts found at the cemetery of Bogaczewo Culture in Wyszembork is a fragment of bronze bracelet found in the grave number 178. This piece of jewelry is particularly interesting also because there is no analogy to it in Masuria region. The bracelet was found in a cremation urn grave together with iron forceps. The urn, whose form cannot be fully reconstructed, was covered by a bowl. The analysis of burial goods and the location of the grave at the border of a group of over ten other graves suggests that the founding can be dated, though not very accurately, to the phase B2/C1 or the ending of the phase B2. Similar bracelets were found in neighbouring areas. Firstly: in the eastern settlement zone of the Przeworsk Culture. These are the bracelets of the "Kamieńczyk" type, roughly dated to the phase B2. Secondly: the analogies can be found on the territory of western Lithuania; bracelets from this area also belong to the phase B2. It seems that closer to the subject of the article are Mazovian bracelets of the "Kamieńczyk" type, or more precisely the degenerated examples, known from Hryniewicze Wielkie and Grodzisk Mazowiecki. To the end of the phase B2 the part of Mazovia on the right bank of the Vistula river was an arena of cultural transformations. The Przeworsk Culture started to withdraw to the south and in turn the settlements of the Wielbark Culture appeared. In this context, maybe the presence of the bracelet similar to the "Kamieńczyk" type at the cemetery in Bogaczewo was the distant result of those changes and was caused by subtle movements to the north of people representing the Przeworsk Culture.
Bibliografia
ALMGREN O. 1923 Studien über nordeuropäischen Fibelformen der ersten nachristlichen Jahrhunderte mit Berücksichtigung derprovinzialrömischen und südrussischen Formen, Leipzig.
ANDRZEJOWSKIJ. 1989 Zagadnienie kontynuacji cmentarzysk we wschodniej strefie kultury przeworskiej, in: Kultura wielbarska w młodszym okresie rzymskim, vol. 2, Lublin, p. 103-123.
ANDRZEJOWSKIJ. 1994 Powiązania kultur przeworskiej i wielbarskiej w świetle znalezisk bransolet, in: Kultura Przeworska, vol. 1, Lublin, p. 317-341.
ANDRZEJOWSKIJ. 1997 Cmentarzysko kultury przeworskiej w Todzi, gmina Kadzidło, województwo ostrołęckie, stanowisko 2, Wiadomości Arch. 53, fasc. 2, p. 101-124.
ANDRZEJOWSKIJ. 1998 Nadkole 2. A cementery of the Przeworsk Culture in Eastern Poland [Monumenta Archaeologica Barbarica vol. 5], Kraków.
ANDRZEJOWSKIJ. 1999 Hryniewicze Wielkie — cmentarzysko z pogranicza światów, in: Comhlan. Studia z archeologii okresu przedrzymskiego i rzymskiego w Europie Środkowej dedykowane Teresie Dąbrowskiej w 65. rocznicę urodzin, Warszawa, p. 17-57.
BARANKIEWICZ R. 1959 Cmentarzysko z okresu rzymskiego w Grodzisku Mazowieckim, MatStar 5, p. 191-229.
BECKMANN Ch. 1969 Metallfingerringe der römischen Kaiserzeit im freien Germanien, SaalbJb 26, p. 5-106.
BITNER-WRÓBLEWSKA A. 1999 Elementy przeworskie na cmentarzysku w Paprotkach Kolonii, stan. 1, woj. warmińsko-mazurskie. Przyczynek do kontaktów bałtyjsko-przeworskich, in: Comhlan. Studia z archeologii okresu przedrzymskiego i rzymskiego w Europie Środkowej dedykowane Teresie Dąbrowskiej w 65. rocznicę urodzin, Warszawa, p. 109-114.
DĄBROWSKA T. 1980 Zmiany kulturowe prawobrzeżnego Mazowsza i Podlasia w okresie wpływów rzymskich, Wiadomości Arch. 45, fasc. 1, p. 45-57.
DĄBROWSKA T. 1991 Uwagi o związkach kulturowych między kulturą przeworską i kulturą zachodniobałtyjską w okresie wpływów rzymskich, RoczB 16, p. 201-211.
DĄBROWSKA T. 1993-94 Późne odmiany fibul silnie profilowanych w Polsce, Wiadomości Arch. 53, fasc. 1, p. 3-34.
DĄBROWSKA T., POZARZYCKA-URBAŃSKA A. 1978 Wyniki prac wykopaliskowych na cmentarzysku kultury przeworskiej w Kamieńczyku, gm. Wyszków, woj. Ostrołęka, SprawA 30, p. 151-173.
GRAUDONIS J. 1974 Agrais dzelzs laikmets (Pirmatnejas kopienas sairsana) 2.-4. gs., in: Latvijas PSR Arheologija, Riga, p. 95-130.
JUGA A., NOWAKOWSKI W., SZYMAŃSKI P. 2000 „Galindzkie" archiwalia archeologiczne w Tallinie. Spuścizna Marty Schmiedehelm, Mrągowskie Studia Humanistyczne 2, w druku.
KACZYŃSKI M. 1971 Interesujące znalezisko z miejscowości Goniądz-Szafanki, pow. Mońki, Wiadomości Arch. 36, p. 355-356.
KULIKAUSKIENE R., RIMANTIENE R. 1958 Lietuviu Liaudies Menas, Vilnius.
LOZE I., GRAUDONIS J. 1970 Apbedisanas tradisijas Latvija pirmatnejas kopienas laika, Arheologij a u n Etnografij a 9, p. 31-54.
MAJEWSKI E. 1900 Kurhany w Pakalniszkach w pow. poniewieskim (Tumulis ä Pakalniszki) zbadane przez Maryę Butrymównę, Światowit 2, p. 92-103.
MICHELBERTAS M. 1980 Vienragi^ pilkapyno tyrinejimai 1977 metais, Lietuvo s TS R aukst j mokykl y moksl o darbai , Istorija 20 (1), p. 110-132.
MICHELBERTAS M. 1997 Paragaudzio pilkapynas, Vilnius.
MOORA H. 1938 Die Eisenzeit in Lettland bis etwa 500 nach Chr., vol. II, Tartu.
NOWAKOWSKI W. 1981 Zum problem der Besiedlungsfortdauer in der Masurischen Seenplatte im 1. Jahrtausend u. Z im Lichte von Forschungsergebnissen hinsichtlich der Mikroregion der Salęt Seeuffer, Arch. Polona 19, p. 49-69.
NOWAKOWSKI W. 1982 Kultura bogaczewska na Pojezierzu Mazurskim i Suwalszczyźnie we wczesnym okresie wpływów rzymskich, tekst niepublikowanej pracy doktorskiej znajdujący się w archiwum IAUW.
NOWAKOWSKI W. 1990 Osiedla kultury bogaczewskij — Próbapodsumowania stanu badań, Wiadomości Arch. 51, p. 31-45.
NOWAKOWSKI W. 1991 Kulturowy krąg zachodniobałtyjski w okresie wpływów rzymskich. Kwestia definicji i podziałów wewnętrznych, in: Archeologia Bałtyjska, Olsztyn, p. 42-65.
NOWAKOWSKI W. 1994 Kultura przeworska a zachodniobałtyjski krąg kulturowy, in: Kultura przeworska, vol. I, Lublin, p. 373-388.
NOWAKOWSKI W. 1995 Od Galindai do Galinditae. Z badań nad pradziejami bałtyjskiego ludu z Pojezierza Mazurskiego, Barbaricum 4.
NOWAKOWSKI W. 1996 Das Samland in der römischen Kaiserzeit und seine Verbindungen mit dem römischen Reich und der barbarischen Welt, Marburg -Warszawa.
NOWAKOWSKI W. 1998 Die Funde der Römischen Kaiserzeit und der Völkerwanderungszeit in Masuren, Berlin.
OKULICZ J. 1958 Cmentarzysko z okresu rzymskiego odkryte w miejscowości Bogaczewo, na przysiółku Kula, pow. Giżycko, RoczO 1, p. 47-112.
SIKORSKA-ULFIKI. 1988 Badania wykopaliskowe na zamku w Reszlu, in: Olsztyński Biuletyn Konserwatorski, Olsztyn, p. 28-31.
SCHMIEDEHELM M. 1931 Über die Beziehungen zwischen dem Weicheselgebiet und Estland zur römischen Eisenzeit, in: Congressus Secundus Archaeologorum Balticorum. Rigae, 19.-23. VIII. 1930, Riga, p. 395-405.
STEPI0S, P. 1974 Senkapi Iles Meza, Arheologij a u n Etnografij a 11, p. 111-119.
SZYMAŃSKI, P. 1998 Grób z Wyszemborka. Przyczynek do badan nad zachodniobałtyjskimi pochówkami koni z okresu wędrówek ludów, in: Studia z dziejów cywilizacji, Warszawa, p. 141-148.
SZYMAŃSKI, P. 2000 Ceramika z cmentarzysk kultury bogaczewskiej. Próba analizy na podstawie wybranych materiałów, Barbaricum 6, p. 109-201.
SNORE, E. 1937 1.-4. gadsimtepi pec Kr., in: Latviesu kultura senatne, Riga, p. 18-38.
TAUTAVICIUS, А. (ТАУТАВИЧЮС А.) 1980 Балтскиеплетена натерриторииЛитвыв Iтысячел. н.э., in: Из древнейшей истории балтских народов (по данным археологии и антропологии) Рига, p. 80-88.