Oryginalny artykuł naukowy

WARRIOR CEMETERY FROM The LATE PRE-ROMAN PERIOD ON THE RIVER SEYM

2013, 52-53, Tom 52-53, Nr B

Rostislav Vsevolodovich Terpilovskiy

Gennadiy Viktorovich Zharov

DOI

Data publikacji

20.01.2014

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dyscyplina

Klasyfikacja

Język publikacji

Angielski

Pliki do pobrania

PDF 16 MB

Artykuł

Liczba wyświetleń:70

Liczba pobrań:14

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Zobacz mapę pobrań

Abstrakt

Wiosną 2010 r. Lewobrzeżna Ekspedycja Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy w Kijowie przeprowadziła badania na cmentarzysku w miejscowości Mutin (Мутин) nad rzeką Sejm (północno-wschodnia Ukraina). Wykopaliska stały się możliwe po przypadkowym odkryciu ciałopalnego grobu przez A. Lebed’a. W trakcie wykopalisk, którymi objęto powierzchnię ok. 360 m2, odkryto kolejnych trzynaście grobów ciałopalnych (w tym jeden podwójny i jeden zniszczony). Mutińska nekropolajest pod pewnymi względami unikalna. We wszystkich tych popielnicowych grobach pochowano najpewniej wysokiej rangi wojowników. W większości przypadków jako urny wykorzystano metalowe naczynia: osiem situl różnych wielkości i kształtów (w tym typów E.20 i E.22), dwie płytkie misy typu E.67 oraz brązowy kocioł z żelaznym brzegiem, typu E.5. Każdemu pochówkowi towarzyszył reprezentacyjny zestaw uzbrojenia, w tym przeważnie: umbo, zgięty miecz obosieczny i grot włóczni. W niektórych grobach wystąpiły pary mieczy i grotów. Komplet militariów zwykle uzupełniały ostrogi, noże bojowe, toki włóczni, metalowe elementy (kółka i klamry) pasów biodrowych lub noszonych przez ramię, zapinki itp. Unikalne w skali nie tylko Europy Wschodniej,alei środkowej, sąznalezione w pięciu grobach żelazne hełmy. obrządek pogrzebowy zarejestrowany na cmentarzysku w Mutinie znajduje najbliższe analogie wśród zlatenizowanych kultur przeworskiej i oksywskiej. Również zbiór militariów i wyposażenie wojowników z tej nekropoli są charakterystyczne dla obu wspomnianych ugrupowań z młodszego okresu przedrzymskiego. Najlepszymi datownikami są późnolateńskie zapinki typu N (13 okazów), powszechnie występujące w zespołach drugiego horyzontu fazy A3 kultury przeworskiej wg ujęcia T. Dąbrowskiej. Horyzont ten datowany jest od przedostatniej dekady I w. p.n.e. po początek drugiej dekady I w. n.e. Typologicznie wcześniejsza jest jedyna odkryta na cmentarzysku zapinka o konstrukcji środkowolateńskiej z grobu 7, typowa dla fazy A2. Z kolei ceramiczne popielnice z cmentarzyska w Mutinie znajdują analogie wśród tzw. stołowej ceramiki o „zachodniej” tradycji, znanej ze stanowisk typu Harivka/ Har’evka (ukr./ros. Харівка/Харьевка) w dorzeczu Sejmu. Naczynia brązowei obrzędowe naczyniaceramiczne, użyte jako urny, a także zestawy uzbrojenia świadczą o wysokim statusie społecznym pochowanych tu osób. Stosunkowo niewielka liczba pochówków, prestiżowe wyposażenie grobowe oraz izolowanalokalizacja nekropoli w oczywisty sposób wskazują, iż pochowano tu członków drużyny wojowników. Za zachodnim pochodzeniem owych drużynników, którzy przybyli nad Sejm, przemawia przede wszystkim zbiór militariów typowych dla późnego okresu lateńskiego. Jednosieczny miecz z grobu 8A sugeruje germańskie pochodzenie drużyny (lub przynajmniej niektórych jejczłonków). obrzędowe naczyniaceramiczne typu Harivka/Har’evka, odkrywane w grobach, mogą świadczyć o włączeniu migrantów w struktury lokalnych plemion. Mimo iż groby z broniąsą dość powszechne w kulturach przeworskiej i oksywskiej, nie są tam znane podobne nekropole drużynników. Analogią dla cmentarzyska w Mutinie mogą być pochówki wojowników z horyzontu (lub kultury) Grossromstedt z przełomu er, odkrywane w środkowych Niemczech i w czechach.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

каспарова к.в. 1989 Соотношение вельбарской и зарубинецкой культур в Припятском Полесье, (в:) J. Gurba, A. Kokowski (ред.), Kultura wielbarska w młodszym okresie rzymskim. Tom II, Lublin, 263–282.

козак Д.н. 1984 Пшеворська культура у Верхньому Подністров’ї і Західному Побужжі, київ.

куХаренко Ю.в. 1970 Погребение у с. Пересыпки, „материалы и исследования по археологии ссср” 176, 33–35.

оБломский а.м., Терпиловский р.в. 1994а О связях населения Центральной Европы и востока Днепровского Левобережья в латенское и раннеримское время, (в:) J. Gurba, A. Kokowski (peд.), Kultura przeworska. Materiały z konferencji, Kultura Przeworska I, Lublin, 159–181.

оБломский а.м., Терпиловский р.в. 1994B Посейм’я у латенський час, „археологія” 1994/3, 41–51.

смирнова г.и., мегей в.Ф. 2000 Могильник типа Поянешть-Лукашевка у с. Долиняны (раскопки 1985, 1987, 1988 гг.), „Stratum plus” 2000/4: Время великих миграций, 156–171.

Терпиловский р.в., Билинская л.и. 2010 Трупосожжение знатного воина рубежа эр на Сейме, (в:) о. Шеглова, м. казанский, в. новаковский (ред.), Германия – Сарматия II, калининград – курск, 45–55.

Терпиловский р.в., жаров г.в. 2013 Металлические сосуды Мутинского могильника на Сейме, „Stratum plus” 2013/4: В поисках Ойума. «Пути народов», 35–41.

Терпиловский р.в., жаров г.в. 2014а Мутинський могильник, (в:) І. Тимець, Т. молочко, н. стахур (ред.), Культові і поховальні пам’ятки у Вісло-Дніпровському регіоні: проблеми інтерпретації, наукові студії 7, львів – винники, 159–172.

Терпиловский р.в., жаров г.в. 2014B Проблеми дослідження пам’яток типу Харівка, (в:) г.Ю. Івакін (ред.), Від Венедів до Русі. Збірник наукових праць на пошану доктора історичних наук, професора Дениса Никодимовича Козака з нагоди його 70-ліття, київ, 45–60.

Щукин м.Б. 1994 На рубеже эр. Опыт историко-археологической реконструкции политических событий III в. до н.э. – I в. н.э., санкт-петербург.

Щукин м.Б. 2005 Готский путь. Готы, Рим и черняховская культура, санкт-петербург.

BOCHNAK T. 2005 Uzbrojenie ludności kultury przeworskiej w młodszym okresie przedrzymskim, Rzeszów.

BOCHNAK T. 2014 Importy celtyckie w kulturze przeworskiej i oksywskiej na ziemiach polskich w młodszym okresie przedrzymskim. Zróżnicowanie – drogi napływu – kontekst kulturowy, Rzeszów.

DĄBROWSKA T.1988 Wczesne fazy kultury przeworskiej. Chronologia – zasięg – powiązania, Warszawa.

DROBERJAR E.2006 Plaňanská skupina grossromstedtské kultury. K chronologii germánských nálezů a lokalit v Čechách na sklonkudoby laténské a v počátcích doby řimské, (в:) E. Droberjar, M. Lutovský (ред.), Archeologie Barbarů 2005. Sborník příspěvků z I. protohistorické konference „Pozdně keltské, germanské a časně slovanské osídleni”, Kounice,20.–22. září 2005, Praha, 11–90.

EGGERS H.J.1951 Der römische Import im freien Germanien, Atlas der Urgeschichte 1, Hamburg.

GINALSKI J.1991 Ostrogi kabłąkowe kultury przeworskiej. Klasyfikacja typologiczna, „Przegląd Archeologiczny” 38, 53–84.

JAŻDŻEWSKA M.1994 Ciekawsze zespoły grobowe ze śladami wpływów celtyckich na cmentarzysku kultury przeworskiejw Siemiechowie, woj. sieradzkie, (в:) J. Gurba, A. Kokowski (ред.), Kultura przeworska. Materiały z konferencji,Kultura Przeworska I, Lublin, 107–126.

KOSTRZEWSKI J.1919 Die ostgermanische Kultur der Spätlatènezeit, Mannus-bibliothek 18–19, Leipzig – Würzburg.

ŁUCZKIEWICZ P.2006 Uzbrojenie ludności ziem Polski w młodszym okresie przedrzymskim, Archaeologia Militaria II, Lublin.

ŁUCZKIEWICZ P., TERPILOVSKIJ R.2012 Grób wojownika z młodszego okresu przedrzymskiego z miejscowości Mutyn na północno-wschodniej Ukrainie,„Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego ośrodka Archeologicznego” XXXIII, 155–174.

MIHALJEVIĆ M., DIZDAR M.2007 Late La Tène Bronze Helmet from the River Sava near Stara Gradiška, „vjesnik Arheološkog muzejau Zagrebu” XL/1, 117–146.

SZCZUKIN M.B.1981 Zabytki wielbarskie a kultura czerniachowska, (в:) T. Malinowski (ред.), Problemy kultury wielbarskiej, Słupsk,135–161.

TERPILOVSKIY R., ZHAROV G.2013 A Warrior Cemeteryfrom the Turn of the Eras on the River Seym, (в:) I. Khrapunov, F.-A. Stylegar (ред.), Interambo maria. Northern Barbarians from Scandinavia towards the Black Sea, Kristiansand – Simferopol,409–419.

VOLLING TH.1995 Studien zu Fibelformen der jüngeren vorrömischen Eisenzeit und ältesten römischen Kaiserzeit, „bericht derRömisch-Germanischen Kommission” 75 (1994), 147–282.