pl
Oryginalny artykuł naukowy
Światowit

In Search of the Origins of Early Modern Stele Cemeteries in the Podlaskie Voivodeship

2025, 63, Numer 1

Hubert Lepionka

0000-0001-6498-6102

Faculty of Archaeology, Adam Mickiewicz University in Poznań Department of Archaeology, Podlaskie Museum in Białystok

DOI

-

Data publikacji

31.12.2025

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

archeologia

Język publikacji

angielski

Pliki do pobrania

PDF 8 MB

Artykuł

Liczba wyświetleń:44

Liczba pobrań:62

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

The stele cemeteries from the territory of the Podlaskie Voivodeship constitute a unique funerary phenomenon of the early modern period on the borderland between the Kingdom of Poland and the Grand Duchy of Lithuania. They are characterized by upright stelae made of glacial erratic stones, accompanied in some cases by stone grave constructions. This article seeks to outline the origins of these cemeteries by analysing analogies with medieval cemeteries featuring stone enclosures, urban burial sites (Suraż, Vilnius), and the so-called stone graves from the territories of Lithuania, Belarus, and Russia. It also presents new archaeological data that suggest possible continuities and transformations in grave forms. The comparative approach adopted here situates the stele cemeteries within local funerary heritage while, at the same time, linking them to a broader circle of funerary phenomena across Eastern and North-Eastern Europe.

Słowa kluczowe:

stone graves,Podlachia,Polish-Lithuanian-Belarusian borderland,early modern period,funerary archaeology

Bibliografia

Bel’skij S. 2012, Mogil’nik Kjuljalakhti Kalmistomjaki V Severo-Zapadnom Priladož’e, Arheologičeskie issledovanija 2006–2009 godov, Sankt Peterburg.

Čaraŭko V. U. 2018, Kamennyja nadmahil’li belaruskaha padzvin’nja XIV–XVIII stst. in: V. E. Ovsejčik (ed.), Aktual’nye problemy arkhitektury Belorusskogo Podvin’ja i sopredel’nykh regionov: sbornik tezisov dokladov respublikanskogo naučno-praktičeskogo seminara, Novopolock, 18–19.

Dzik M. 2010, Grobowe konstrukcje kamienne na późnośredniowiecznych cmentarzyskach w międzyrzeczu Bugu i Narwi – przyczynek do badań, in: S. Czopek, M. Parczewski, A. Pelisiak, Z. Pianowski, A. Sytnyk, M. Wołoszyn (eds), In silvis, campis... et urbe. Średniowieczny obrządek pogrzebowy na pograniczu polsko-ruskim, Rzeszów, 295–304.

Dzik M. 2011, Grobowe konstrukcje kamienne na późnośredniowiecznych cmentarzyskach w międzyrzeczu Bugu i Narwi – przyczynek do badań, in: S. Cygan, M. Glinianowicz, P. Kotowicz (eds), In silvis, campis... et urbe. Średniowieczny obrządek pogrzebowy na pograniczu polsko-ruskim, Rzeszów–Sanok, 295–304.

Jonaitis R., Kaplūnaitė I. 2020, Senkapis Vilniuje, Bokšto gatvėje: XIII-XV a. laidosenos Lietuvoje bruožai, Vilnius.

Karwowska H. 1994, Załuki, gm. Gródek woj. białostockie st. 2 AZP 37-90/23, Informator Archeologiczny 1990, 114.

Kowalczyk-Heyman E. 2013, Dzieje granicy mazowiecko-krzyżackiej (między Pisą a źródłami Biebrzy), Warszawa.

Krasnodębski D. 2002, Sprawozdanie z ratowniczych badań wykopaliskowych przeprowadzonych na stanowisku Suraż, st. 2 (AZP 41-84/37), Suraż, st. 125 (AZP 41-84/50) – ul. Mostowa i Suraż, st. 7 (AZP 41-84/41) – ul. Rynek Kościelny. listopad 2001, kwiecień-czerwiec 2002, a manuscript in the archive of the Provincial Monument Conservator for the Podlaskie Voivodeship.

Kviatkovskaja A. 1998, Jotvingių kapinynai Baltarusijoje (XI a. pab. - XVII a.), Vilnius.

Lepionka H. 2019, Wstępne wyniki badań wykopaliskowych w Jagintach, gm. Nowy Dwór, woj. podlaskie, in: J. Hordecki, O. Dec, M. Stelmasiak (eds), XIX i XX Międzynarodowa Interdyscyplinarna Sesja Studentów Archeologii – Materiały Pokonferencyjne, Poznań, 65–71.

Lepionka H. 2020, Cmentarzyska ze stelami a praktyki pogrzebowe chłopów litewskich w okresie nowożytnym, Małe miasta: duchowość kanoniczna 27, 581–597.

Lepionka H., Ryżewski G., Słodka A., Drupka B. 2020, Cmentarzysko ze stelami kamiennymi w Jagintach, gm. Nowy Dwór, woj. podlaskie w świetle badań interdyscyplinarnych, Podlaskie Zeszyty Archeologiczne 14, 139–159.

Lepionka H., Słodka A., Dec O. 2022, Post-medieval stelae cemetery in Nowy Dwór: preliminary results of an anthropological and archaeological study, Anthropological Review 85, 103–122.

Maroszek J. 1995, Układ przestrzenny Suraża, Białostocczyzna 3/95, 37–55.

Olczak H., Krasnodębski D., Bieńkowska K., Gładykowska-Rzeczycka J., Bisiecka A., Wajda S. 2024, Suraż, stan. 2 – średniowieczna nekropola na pograniczu polsko-rusko-jaćwieskim, Warszawa.

Pawlata L. 2008, Znaleziska archeologiczne Władysława Litwińczuka i ich znaczenie dla poznania specyfiki osadniczej okolic Suraża, Podlaskie Zeszyty Archeologiczne 4, 102–209.

Plavinskij M. 2017, Srednevekovyj mogil’nik Garavec u verhov’jach Biarezeny, in: O. Toločko (ed.), Kul’turnyj šar. Stat’i na pošanu Gliba Jur’eviča Ivakina, Kiev, 337–354.

Rauhut L. 1971, Wczesnośredniowieczne cmentarzyska w obudowie kamiennej na Mazowszu i Podlasiu, Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne 1, 435–656.

Skrzyńska K. 2022, Podlaskie cmentarzyska z grobami w obstawach kamiennych w świetle wyników badań interdyscyplinarnych, Archeologia Polski 67, 117–158.

Stafiński A. 1937, Z przeszłości Suraża: materiały do monografii miast obecnego powiatu białostockiego, Białystok.

Szukiewicz W. 1899, Kurhany kamienne w powiecie Lidzkim (gub. Wilewńska), Światowit 1, 32–38.

Szukiewicz W. 1902, Kurhany kamienne w pow. Lidzkim, gub. Wileńskiej, Światowit 4, 40–45.

Valk H. 2012, The Zhalnik Graves: Evidence of the Christianization of the Novgorod and Pskov Lands?, in: M. Salamon, M. Wołowszyn, A. Musin, P. Špehar (eds), Rome, Constantinople and Newly-Converted Europe: Archaeological and Historical Evidence, Kraków-Leipzig-Rzeszów-Warszawa, 737–751.

Wiśniewski J. 1967, Dzieje osadnictwa w pow. augustowskim od XV do końca XVIII wieku, in: J. Antoniewicz (ed.), Studia i materiały do dziejów Pojezierza Augustowskiego, Białystok, 13–295.

Wiśniewski J. 1977, Osadnictwo wschodniej Białostocczyzny: geneza, rozwój oraz zróżnicowanie i przemiany etniczne, Acta Baltico-Slavica 9, 7–78.

Podobne publikacje