At the Intersection of Geography, History, and Archaeology: How and When the Stronghold in Ortel Książęcy (Biała Podlaska District) ‘Dissolved’
2025, 63, Numer 1
Institute of Archaeology and Ethnology, Polish Academy of Sciences
Polska Akademia Nauk, Instytut Archeologii i Etnologii
DOI
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 673 KB
Liczba wyświetleń:9
Liczba pobrań:47
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
Until recently, the term ‘early-medieval stronghold in Ortel Książęcy’ referred to a small fortified site whose earthworks are clearly visible on the surface. LiDAR data have shown, however, that this feature constitutes only a minor part of a much larger fortification system, comprising several lines of ramparts and moats that are no longer visible in the present-day terrain. The analysis presented in this article aims to establish the date and cause of the disappearance of the ring ramparts from the archaeologically observable surface. A comparison of archival plans and maps indicates that the now-invisible ring ramparts were destroyed as a result of water erosion caused by changes in the local hydrographic network. These changes were brought about by the migration of the Zielawa River, probably following a major flood. Based on the dates of map production, it was possible to determine that this event occurred between 1779 and the end of the 18th century.
Słowa kluczowe:
Bibliografia
Albrycht A. 2002, Objaśnienia do szczegółowej mapy geologicznej Polski 1: 50 000. Arkusz 605: Łomazy, Warszawa (http://smgp.pgi.gov.pl/smgp0605.pdf, accessed: February 2024).
Andrzejewski L., Krzemień K., Zwoliński Z. 2018, Zarys przyrodniczych i antropogenicznych uwarunkowań rozwoju systemów dolinnych i korytowych w Polsce, Landform Analysis 37, 17–51.
Bartoszewicz H. 2000, Prace kartograficzne Korpusu Inżynierów Wojskowych w latach 1815–1830, in: Kartografia Królestwa Polskiego 1815–1915, Z dziejów kartografii X, Warszawa, 71–83.
Bienia M. 1998, Grodziska wczesnośredniowieczne istniejące i domniemane na terenie dzisiejszego województwa bialskopodlaskiego, Biała Podlaska.
Bienia M. 2019, Ortel Książęcy, gm. Biała Podlaska, pow. bialski. Grodzisko (dawniej Dokudów, stanowisko 1), in: E. BanasiewiczSzykuła (ed.), Grody Lubelszczyzny od XI do XIV w., Skarby z przeszłości 20, Lublin-Warszawa, 284–287.
Buko A., Dzieńkowski T. 2008, Osadnictwo wczesnośredniowieczne polsko-ruskiego pogranicza. Grodzisko w Busównie w świetle nowszych badań archeologicznych, Sprawozdania Archeologiczne 60, 325–367.
Buko A., Dzieńkowski T., Kusiak J. 2008, Próba datowania ceramiki wczesnośredniowiecznej metodą termoluminescencji. Przykład badań zespołu grodowego w Busównie, Archeologia Polski 53.1, 25–49.
Demidowicz L. 2010, Dokudów – zarys dziejów, Biała Podlaska.
Długosz J. 2022, Porównanie zakresu treści wojskowych map topograficznych zaboru rosyjskiego ziem polskich z początku XX w. na przykładzie Kielc, Studia Geohistorica 10, 100–118.
Dulinicz M., Żukowski R. 2005, Grodzisko w Huszlewie, pow. Łosice, in: M. Dulinicz (ed.), Problemy przeszłości Mazowsza i Podlasia, Archeologia Mazowsza i Podlasia. Studia i materiały 3, Warszawa, 263–275.
Dzieńkowski T. 2019, Busówno, gm. Wierzbica, pow. chełmski. Grodzisko, in: E. Banasiewicz-Szykuła (ed.), Grody Lubelszczyzny od XI do XIV w., Skarby z przeszłości 20, Lublin-Warszawa, 95–99.
Flisiński J. 2008, Dokudów. Zarys dziejów do połowy XVIII wieku, Rocznik Bialskopodlaski 16, 7–19.
Górny B. 1930, Monografia Powiatu Bialskiego Województwa Lubelskiego, Biała Podlaska.
Heldensfeld, A. M. von (ed.), Die Karte von Westgallizien. Scale 1:28,800. Vienna, 1801–1804 (accessed: March 2025 https://maps.arcanum.com/en/map/firstsurvey-west-galicien).
Jędrzejczyk K. 2020, Zmiany morfologiczne koryta Pilicy między Domaniewicami a Nowym Miastem nad Pilicą na podstawie analizy kartograficznej, Folia Geographica Physica 19, 31–39.
Karta 1929, Odneverstovaâ karta zapadnogo pograničnogo prostranstva. Scale 1:42,000. Sheet LXXXV–V Rossoš. 1929 (accessed: February 2024 http://igrek.amzp.pl/details.php?id=11852618).
Kalaga J. 1989, Wczesnośredniowieczny zespół osadniczy w Krzesku-Królowej Niwie, woj. siedleckie, Dissertation, Faculty of Archaeology, University of Warsaw, Warszawa.
Kobojek E. 2012, Analiza litologiczna holoceńskich osadów fluwialnych i jej przydatność w planowaniu zagospodarowania doliny Bzury, Problemy Ekologii Krajobrazu 32, 43–51.
Kolendo-Korczakowa K., Olędzka A., Zgliński M. (eds) 2006, Katalog zabytków sztuki. Województwo lubelskie. Powiat Biała Podlaska, Warszawa.
Kusznerczuk M. 2008, O czwartorzędowej morfogenezie doliny Bugu pod Janowem Podlaskim, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia LXIII.5, B, 105–112.
Litak E. 2011, Pamięć jako „lustro i lampa” tożsamości. Pamięć i tożsamość zbiorowa oraz wybrane aspekty relacji między nimi, in: P. Stankiewicz, A. Twardosz (eds), Pejzaże tożsamości: teorie i empiria w perspektywie interdyscyplinarnej, Kraków, 249–261.
Miechowicz Ł. 2018, Wczesnośredniowieczne grody w Kotlinie Chodelskiej, in: E. Banasiewicz-Szykuła (ed.) Grody z okresu plemiennego na Lubelszczyźnie, Skarby z przeszłości 19, Lublin, 25–70.
Miśkiewicz M. 2003, W okresie wczesnego średniowiecza, in: A. Kokowski (ed.), Północna Lubelszczyzna od pradziejów po okres nowożytny, Skarby z przeszłości 5, Lublin, 73–118.
Mironowicz A. 1993, Monaster w Dokudowie, Przegląd Prawosławny 10.100, 24.
MpKwat, Topograficzna Karta Królestwa Polskiego. Scale 1:126,000. Warsaw: Quartermaster General of the Polish Army, 1839 [1843/1839] (accessed: February 2024 http://maps.mapywig.org/m/Polish_maps/series/126K_Mapa_Kwatermistrzostwa/TKKP126K_Kol.VI_Sek.VIII_APP_Sygn._M.Pol.47(VI-VIII).jpg).
Musianowicz K. 1980 Drohiczyn VI–XIII w., Warszawa.
Nyta J., Myga-Piątek U. 2012, Rola GIS w ocenie historycznych opracowań kartograficznych na przykładzie Wyżyny Częstochowskiej, Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego 16, 116–135.
Ostrowski P., Utratna M. 2018, Hydrologiczne uwarunkowania morfogenezy wybranych erozyjnych form rzeźby równi zalewowej na przykładzie doliny Bugu, Przegląd Naukowy – Inżynieria i Kształtowanie Środowiska 27.1, 57–70.
Panecki T. 2015, Porównanie zakresu i metod ujęcia treści na mapach topograficznych ziem zaboru rosyjskiego z przełomu XIX i XX w., Polski Przegląd Kartograficzny 47.1, 47–65.
Pawluczuk U. A. 2017, Monastycyzm Kościoła prawosławnego w I Rzeczypospolitej, in: Rola Kościoła w dziejach Polski. Kościoły w Rzeczypospolitej, Warszawa, 355–366.
Prusicka E. n.d., Ortel Książęcy Pierwszy, woj. lubelskie, pow. bialski, gm. Biała Podlaska, grodzisko st. 1, (www.zabytek.pl, accessed: March 2024).
Przepióra P., Kalicki T. 2018, Zmiany koryta Kamionki (Płaskowyż Suchedniowski) na odcinku Ostojów–Rejów od XVIII w. w oparciu o archiwalne materiały kartograficzne, Folia Geographica Physica 17, 25–32.
Przybylak R., Wójcik G., Marciniak K. 2001, Zmiany temperatury powietrza i opadów atmosferycznych w Polsce w okresie XVI–XX wieku, Prace i studia geograficzne 29, 79–92.
Przybylak R., Wójcik G., Marciniak K. 2004, Zmienność warunków termiczno-opadowych w Polsce w okresie 1501–1840 w świetle danych historycznych, Przegląd Geograficzny 76.1, 5–31.
Sawicki L. 1928, Pułkownika Antoniego barona Mayera von Heldensfeld zdjęcia topograficzne w Polsce w latach 1801–1804, Kraków (accessed: April 2025 https://pbc.biaman.pl/dlibra/doccontent?id=5443).
Skrzyńska K. 2019, „Nieznane” grodzisko w Dzięciołach, pow. łosicki. Perspektywy badawcze, Wiadomości Archeologiczne 70, 261–270.
Skrzyńska K. 2021, Metryka pogranicza. Sieć grodowa dorzecza środkowego Bugu w 2. połowie IX i w X wieku, Warszawa.
SMG 605, 1998, Szczegółowa Mapa Geologiczna Polski, Scale 1:50,000. Sheet 605: Łomazy (M-34-11-A). Lublin–Warsaw.
Sobik M., Kasprzak M. 2016, Przyrodnicze uwarunkowania klęsk elementarnych na obszarze Dolnego Śląska, in: E. Kościk, B. Konopska (eds), Klęski żywiołowe w postaci zdarzeń powodziowych i ich pochodnych na Śląsku od XIV do XX w., Warszawa, 26–54.
Spezialkarte 1911, Spezialkarte der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Scale 1:75,000. Sheet Łomazy: Zone C Col. XXVIII. Vienna, 1911 (accessed: April 2025 https://www.rcin.org.pl/dlibra/publication/157573/edition/153409/content).
Stamm E. 1938, Staropolskie miary. Część 1: miary długości i powierzchni, Warszawa.
Starkel L. 2001, Historia doliny Wisły: od ostatniego zlodowacenia do dziś, Warszawa.
Superson S. 2024, Zapisy młodoholoceńskich powodzi w aluwiach równiny zalewowej dolnego Wisłoka, PhD thesis, Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej, Kraków.
Szewczuk J. 1939, Kronika klęsk elementarnych w Galicji w latach 1772–1848, Lviv.
Szwajgier W. 1999, Warunki rozwoju doliny Bugu na odcinku Horodło–Włodawa w czasie późnego vistulianu i w holocenie, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia LIV.6, sectio B, 99–110.
Topolski J., Wiśniewski J. (eds) 1959, Lustracje województwa podlaskiego 1570–1576 (=LWP), Wrocław.
Wagner A. 2020, Dwieście artefaktów na dwusetlecie Towarzystwa Naukowego Płockiego: informator wystawy, Płock.
Wróblewski W. 1990, Wstępne wyniki badań wykopaliskowych w Grodzisku, woj. Siedlce, st. 1 w latach 1983–1986, Sprawozdania Archeologiczne 41, 295–315.
Żółkowski S. 1985a, Ortel Książęcy, gm. Biała Podlaska, obszar AZP 62–87, karta stanowiska 2/15 (www.zabytek.pl, accessed: February 2024).
Żołkowski S. 1985b, Ortel Książęcy, gm. Biała Podlaska, obszar AZP 62–87, karta stanowiska 1/1 (www.zabytek.pl, accessed: February 2024).
Inne artykuły z tego numeru
- World War IIGusenconcentration campUrnfield cultureBronze AgeEarly Iron Age
Archaeological Research at the Bronze Age and Early Iron Age Cemetery near Kogelberg Hill in Upper Austria during World War II
Sylwia Domaradzka, Maria Krajewska
- East PrussiaLate Roman PeriodBogaczewo CultureWest Balts
A Mysterious Brooch from the Southern Outskirts of Masuria
Wojciech Jerzy Nowakowski
- Cherniakhiv cultureearly Slavic culturesettlement in Komarivsemi-dugout dwellingsstone ovensLate Roman periodLate Antiquity
The Slavic Component of the Cherniakhiv Culture Settlement in Komariv
Oleg Petrauskas, Aleksandra Rzeszotarska-Nowakiewicz, Yevhen Synytsia
Podobne publikacje
17.12.2019
archaeologyTunisiaMustisnon-invasive surveysgeophysical measurementsaerial photographytopographic measurementsarchéologieTunisieMustisprospection non invasiveprospection géophysiquephotographie aériennelevés topographiquesProspections non invasives sur le site de Mustis/Musti (El Krib) en Tunisie
Tomasz Waliszewski, Krzysztof Misiewicz, Jamel Hajji
31.12.2025
stone gravesPodlachiaPolish-Lithuanian-Belarusian borderlandearly modern periodfunerary archaeologyIn Search of the Origins of Early Modern Stele Cemeteries in the Podlaskie Voivodeship
Hubert Lepionka
11.01.2016
early Middle AgessettlementbreedinghuntingPodlachiaarcheozoologyZwierzęce szczątki kostne z terenu średniowiecznej osady w Surażu, stan. 7/125, gm. loco, pow. białostocki, woj. podlaskie
Joanna Piątkowska-Małecka