Tradycje kulturowe grupy Linin we wczesnej fazie kultury trzcinieckiej na Mazowszu w świetle materiałów ze stanowisk w Raszynie i w Regułach koło Warszawy
2009, 49, Tom 49, Nr B
DOI
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Klasyfikacja
Język publikacji
Abstrakt
od 1959 roku, kiedy Aleksander Gardawski podjął próbę scharakteryzowania kultury trzcinieckiej (KT), wiadomo jest, że ugrupowanie to wykształciło się w Europie środkowej nalokalnym podłożu społeczności schyłku neolitu i początków epoki brązu (GARDAWSKI 1959: 167–168). Już wtedy autor sugerował znaczący udział grup paraneolitycznych w procesie wykształcaniasię opisywanej jednostki 1 . Kolejne ujęcia, których celem byłaaktualizacjastanu badań i poglądów,azwłaszcza ostatnie,autorstwa P. Makarowicza (2010: 387–388 – tam wcześniejszaliteratura), wskazywały na Niż Polski jako obszar wykształcaniasię KT. W procesie tym wzięły udział późne grupy kultury amfor kulistych (KAK), kultury ceramiki sznurowej (KCSz) oraz kultura iwieńska (KI). Zwrócono również uwagę na fakt, że na obszarze Pojezierza Mazurskiego i Niziny Mazowieckiej jednym z głównych składników były zasiedlające te tereny grupy paraneolityczne o synkretycznym charakterze (MANASTERSKI 2009: 148–149; MAKARoWICZ 2010: 24, 388– 389). o ile społeczności początku epoki brązu pierwszego z wymienionych obszarów doczekały się monografii (MANASTERSKI 2009), o tyle te z Mazowsza i Podlasia nadal czekają na opracowanie (por. DąBRoWSKI 2006: 22; MAKARoWICZ 2010: 24). W ich przypadku problemem nie jest brak źródeł, lecz niedostatek ich opracowań i publikacji. Dlatego też niniejszy artykuł należy traktować jako przyczynek do dyskusji nad genezą KT na Mazowszu i rolą ugrupowań paraneolitycznych w tym procesie. Za przykład posłużą nam materiały pozyskane w trakcie inwestorskich badań wyprzedzających, prowadzonych w Raszynie, gm. loco, i w Regułach, gm. Michałowice, obie miejscowości w woj. mazowieckim. Jednocześnie intencją autorów jest zachęcenieszanownych Koleżanek i Kolegów do publikacji wszystkich źródeł pochodzących z badań terenowych, które mogłyby w przyszłości umożliwić aktualizację poglądów na temat przedstawianych poniżej zagadnień.
Bibliografia
BALCER, B. 1983 Wytwórczość narzędzi krzemiennych w neolicie ziem Polski, Wrocław.
BLAJER, W. 1989 Kultura trzciniecka, (w:) J. Kmieciński (red.), Pradzieje ziem polskich, t. I/2: epoka brązu i początki epoki żelaza, Warszawa–łódź, 441–455.
BORKOWSKI, W., KoWALEWSKI, M. 1997 Krzemienne groty strzał z epoki brązu z terenów Mazowsza i Podlasia, (w:) J. Lech, D. Piotrowska (red.), Z badań nad krzemieniarstwem epoki brązu i wczesnej epoki żelaza. Materiały sympozjum zorganizowanego w Warszawie 20 – 22 października 1994 r., Polska Akademia Nauk. Komitet Nauk Pra- i Protohistorycznych. Prace II, Warszawa, 205–214.
CZEBRESZUK, J. 1998 trzciniec – koniec pewnej tradycji, (w:) A. Kośko, J. Czebreszuk (red.),„trzciniec” – system kulturowyczyinterkulturowy proces?, Poznań, 411–429.
CZEBRESZUK, J. 2001 schyłek neolitu i początki epoki brązu w strefie południowo-zachodniobałtyckiej, Poznań.
DĄBROWSKI, J. 2004 Ältere Bronzezeit in Polen. starsza epoka brązu w Polsce, Warszawa.
DĄBROWSKI, J. 2006 Kultura trzciniecka i łużycka na Mazowszu, (w:) starożytne Mazowsze. Materiały z sesji archeologicznej, która odbyła się dnia 19 października 2006 r. w Pułtusku, Warszawa, 21–30.
GARDAWSKI, A. 1959 Plemiona kultury trzcinieckiej w Polsce, „Materiały Starożytne” v, 7–189.
GIRININKAS, A. 1990 Kretuonas. Vidurinis ir vėlyvasis neolitas. Monografija, „Lietuvos Archeologija” 7, 4–112.
GóRSKI, J.1998 Podstawy taksonomii kultury trzcinieckiej w dorzeczu górnej Wisły, (w:) A. Kośko, J. Czebreszuk (red.),„trzciniec” – system kulturowy czy interkulturowy proces?, Poznań, 61–73.
GóRSKI, J., MAKARoWICZ, P., TARAS, h. 2004 Podstawy gospodarcze ludności kręgu trzcinieckiego w dorzeczu Wisły i odry, (w:) A. Kośko, M. Szmyt (red.), Nomadyzm a pastoralizm w międzyrzeczu Wisły i Dniepru, Poznań, 191–213.
JóZWIAK, B. 2003 społeczności subneolitu wschodnioeuropejskiego na Niżu Polskim w międzyrzeczu odry i Wisły, Poznań.
KELE, F., MARIoT, P. 1986 Krajobraz Człowiek Środowisko, Wrocław.
KEMPISTY, E. 1972 Materiały tzw. kultury ceramiki grzebykowo-dołkowej z terenu Mazowsza i Podlasia, „Wiadomości Archeologiczne” XXXvII/4, 411–483.
KEMPISTY, E. 1973 Kultura „ceramiki grzebykowo-dołkowej” na Mazowszu i Podlasiu, „Wiadomości Archeologiczne” XXXvIII/1, 3–74.
KOBUSIEWICZ, M. 1999 ludy łowiecko-zbierackie północno-zachodniej Polski, Poznań.
KOWALSKI, A.P. 2003 ornament jako wyznacznik kallotropijny w „sztuce pradziejowej”, (w:) B. Gediga, A.P. Kowalski (red.), estetyka w archeologii, Gdańsk, 67–77.
KOZłOWSKI, J.K., KOZłOWSKI, S.K. 1975 Pradzieje europy od Xl do iV tysiąclecia p.n.e., Warszawa.
KRYVALCEVIČ, M. 1997 Z badań nad kulturą trzciniecką na Polesiu Białoruskim w dorzeczu Prypeci,„Folia Praehistorica Posnaniensia” vIII, 70–96.
KRYVALCEVIČ, M. 1998a identification of the south Belorussian „trzciniec”, (w:) A. Kośko, J. Czebreszuk (red.),„trzciniec” – system kulturowy czy interkulturowy proces?, Poznań, 17–31.
KRYVALCEVIČ, M. 1998b a contribution to the study of problems concerning the beginnings of “trzciniec” in the southern Belarus, (w:) A. Kośko, J. Czebreszuk (red.), „trzciniec” – system kulturowy czy interkulturowy proces?, Poznań, 345–353.
MAKAROWICZ, P. 1998 Kujawski nurt trzcinieckiego kręgu kulturowego – podstawytaksonomiczne, (w:) A. Kośko, J. Czebreszuk (red.), „trzciniec” – system kulturowy czy interkulturowy proces?, Poznań, 33–60.
MAKAROWICZ, P. 2010 trzciniecki krąg kulturowy – wspólnota pogranicza Wschodu i Zachodu europy, Poznań.
MANASTERSKI, D. 2003 Wyniki badań ratowniczych, przeprowadzonych w latach 2001 i 2003 na stanowisku wielokulturowym nr aZP 58-65/7 w raszynie-rybiu, gm. raszyn, woj. mazowieckie, Warszawa (maszynopis w archiwum Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków).
MANASTERSKI, D. 2005 Wyniki badań ratowniczych przeprowadzonych w 2005 r. na stanowisku wielokulturowym nr aZP 58-65/14 w regułach, gm. Michałowice, woj. mazowieckie, Warszawa (maszynopis w IA UW).
MANASTERSKI, D. 2009 Pojezierze Mazurskie u schyłku neolitu i na początku epoki brązu w świetle zespołów typu Ząbie-szestno, Warszawa.
MARSZAŁEK, R. 2001 Materiały krzemienne ze stanowiska Berżupia, Dubicze, Dymitrówka i Grybosze z południowej litwy,„Wiadomości Archeologiczne” Lv (1999–2001), 101–121.
MIśKIEWICZ, J.1978 Kultura trzciniecka, (w:) W. hensel, A. Gardawski, J. Kowalczyk (red.), Prahistoria ziem polskich, t. III:Wczesna epoka brązu, Wrocław, 173–196.
OLSZEWSKI, A.P. 1987 osadnictwo epimezolityczne w Korzeczniku, woj. Konińskie, stanowisko 6/7, Inowrocław.
OšČIBKINA, S.v. 1996 (red.) archeologiâ. Neolit severnoj evrazii, Moskva.
RIMANTIENД—, R. 1979 Е ventoji. Narvos kultЕ«ros gyvenvietД—s, vilnius.
SChILD, R., MARCZAK, M., KRóLIK, h. 1975 Późny mezolit. Próba wieloaspektowej analizy otwartych stanowisk piaskowych, Wrocław.
SZyMCZAK, K. 1995 epoka kamienia Polski północno-wschodniej na tle środkowoeuropejskim, Warszawa.
1995 Kultura trzciniecka w międzyrzeczu Wisły, Bugu i sanu, Lublin.
TARAS, H. 1998 Podstawy taksonomii kultury trzcinieckiej w dorzeczu górnej Wisły, (w:) A. Kośko, J. Czebreszuk (red.), „trzciniec”– system kulturowy czy interkulturowy proces?, Poznań, 75–86.
VORREN, Ø., MANKER, E.1980 lapończycy. Zarys historii kultury, Warszawa.