Le paleolithique ancien et moyen d’Hummal (El Kowm, Syrie Centrale)

Abstrakt

Sudnia Hummal, nazywana również Bir Onusi, posiadająca ponad 20-metrową stratyfgrafię, wspominana była już w 1976 roku podczas pierwszych badań terenowych realizowanych w rejonie el-Kowm (Syria Środkowa) przez G. i M. Bucellati. W 1980 roku podczas badań geomorfologicznych tego terenu prowadzonych pod kierunkiem J. Cauvina, trzej archeolodzy: F. Hours, L. Copeland i S. Muhesen po raz pierwszy zidentyfikowali w dolnych partiach tejże studni nową kulturę nazwaną hummalienem. W latach 1982, 1983 i 1985 Jean-Marie Le Tensorer - za namową F. Hours - rozpoczął systematyczne badania stratygraficzne i sedymentologiczne tego stanowiska. Ponieważ jednak poczynione obserwacje nie wydawały mu się wystarczające do zbudowania kompletnej stratygrafii tego złoża, nie przedstawił on ich szerszej publiczności. Dopiero w roku 1997, opierając się na badaniach przeprowadzonych w latach 1982-85, postanowił on rozpocząć systematyczne badania wykopaliskowe wspomnianego stanowiska. Już pierwsze sezony badawcze wskazywaly jednak, iż studia startygraficzne przeprowadzone w latach wcześniejszych wamagają rewizji, a zebrany materiał krzemienny - za wyjątkiem jabrudienu znalezionego w warstwach z trawertynem - nie znajdował się in situ. Dotyczy to głównie hummalienu, który musi być ponownie przebadany i zdefiniowany na podstawie materiału pochodzącego z warstw znajdujących sie pod ścisłą kontrolą stratygraficzną. Tekst ten prezentuje pierwsze rezultaty badań wykopaliskowych przeprowadzonych na stanowisku Hummal w latach 1997-2003. Wydają się one bardzo istotne w rozważaniach nad przejściem paleolitu dolnego w środkowy, jak i pomocne w zrozumieniu ewolucji przemysłów: jabrudienu, hummalienu i lewaluaso-mustierienu na Bliskim Wschodzie. W najstarszych warstwach tego złoża odkryto również kultury dotąd nie spotykane na Pustyni Syryjskiej: „Tayacien" (dolny paleolit) przypominający zespoły krzemienne pochodzące z najstarszych warstw znalezionych na stanowisku Tabun oraz przemysły zawierające choppers i choppings-tools z warstw 17-18, porównywalne z zespołami znalezionymi na stanowisku Ubeidiya.