Schyłkowoneolityczny grób szkieletowy z ozdobami bursztynowymi ze stanowiska X w Ząbiu, woj. warmińsko-mazurskie

Abstrakt

Stanowisko X w Ząbiu gm. Stawiguda, woj. warmińsko-mazurskie (Fig. 1) odkrył w 1994 roku A. Mackiewicz podczas badań powierzchniowych prowadzonych w ramach AZP (arkusz 28-61). Stanowisko znajduje się na rozległej kemowej wyspie o powierzchni ok. 4 ha, przylegającej do południowo-zachodniego brzegu Jeziora Łańskiego. Wyspa, połączona obecnie z wysokim brzegiem jeziora pasem na wpółosuszonego bagna, składa się z dwóch pozbawionych drzew wyniesień: większego - południowego, wystającego na ok. 4 m ponad obecny poziom lustra wody jeziora: oraz mniejszego - północnego, przewyższającego lustro wody o ok. 3 m. Oba wyniesienia oddzielone są od siebie pasem osuszonego już torfowopiaszczystego bagniska o szerokości ok. 30 m (Fig. 2). Prowadzone na stanowisku od 1997 roku systematyczne badania wykopaliskowe dają podstawę do wyróżnienia dwóch zasadniczych faz użytkowania tego miejsca w pradziejach. Fazę starszą, datowaną wstępnie na schyłek neolitu i początek epoki brązu reprezentują relikty cmentarzyska szkieletowego i osady o charakterze sezonowym, młodszą natomiast pozostałości po osadzie ludności kultury kurhanów zachodniobałtyjskich z wczesnej epoki żelaza. W innych czasach wyspa była wykorzystywana w celach osadniczo-gospodarczych w bardzo ograniczonym zakresie, głównie w czasach nowożytnych od XVI do XIX w. n.e. Z ogólnej liczby 160 odkrytych dotąd obiektów koncentrujących się głównie w południowej partii stanowiska, z fazą starszą łączyć możemy 30 jam o charakterze gospodarczym oraz 3 groby z pochówkami szkieletowymi. Odkryty w 1999 roku częściowo zachowany grób oznaczony jako obiekt nr 78 został ostatnio szczegółowo omówiony (KAŁWAK, KARCZMAREK 2000, p. 86-90). Kolejne pochówki oznaczone jako obiekt 120 (A i B) ujawniono podczas prac wykopaliskowych w 2000 roku. One też stanowią zasadniczy przedmiot niniejszego opracowania.<br>LATE NEOLITHIC SKELETAL REMAINS WITH AMBER ADORNMENTS FROM Z4BIE IN THE WARMIA AND MAZURIA DISTRICT. Ząbie X in the Warmia and Mazuria District is located on a large rock structure island roughly four hectares in size near the south western shore of lake EaAski (Fig. 1). The systematic archaeological excavations conducted on this site since 1997 demonstrate that this location was used at two distinct periods in prehistory. The earlier phase, tentatively dated to the turn of the Neolithic and Bronze eras is represented by the relics of a skeletal grave and a seasonal dwelling, while the later phase is evidenced by a dwelling established by a population belonging to the West Balt Barrow Culture from the early Iron Age. The island's most recent phase of habitation was between the 16th and 19th centuries A.D. Of the 160 objects found on the site, concentrated mainly in the south, 30 household objects and three graves with skeletal remains have been linked to the earliest phase. A partially preserved grave discovered in 1999, marked as find number 78 was recently the subject of detailed discussion (KAEWAK, KARCZMAREK 2000, p. 86-90). Further graves, marked as find 12 (A, B) were uncovered during excavations in 2000. It was found on the highest, southerly area of the site (Fig. 3). It in fact comprised two separate overlapping graves (Fig. 4). The upper grave (120 A) contained two partly preserved sets of skeletal remains (Fig. 4, 5). The earlier grave (120 B) was found to contain a single, fully preserved set of remains heavily adorned with amber decorations (Fig. 6, 7). The configuration of skeletal remains in area 120 A indicates that the skeletal remains were transferred from another burial site and re-buried. The grave contains the remains of an adult female sublaponoidal of the EI Mediterranean group and a young adult male subnordic (approximately 20 years old) belonging to the AI nordoidal group. Fragments of clay vessels and flint objects (Fig. 9, 10) found in the filling of the burial pit fix the date of the transfer of the skeletal remains at the first period of the Bronze Age, i.e. 1950-1700 B.C. The single set of skeletal remains (120 B) was found in situ and was remarkably well preserved. The deceased was found in a rectangular burial pit on his left side with legs tucked in and arms bent at the elbows (Fig. 6, 7). The deceased was equipped (Fig. 11) with a flint scraper (Fig. 16.7), a small fish placed next to the face (fig. 11) and 50 various sized strings of nodulous amber beads with v-shaped and w-shaped holes (Fig. 12-18). Originally they formed a necklace (21 items, Fig. 12.1, 13.1-9), a belt (22 items, Fig. 14.1-11; 15.1-9; 16.1-2) a bracelet (3 items, Fig. 13.10-12) and an ankle bracelet (4 items, Fig. 16.3-6). Anthropological research indicates that the grave contains a chuchon male of the nordoidal A Q group, aged around 40. The man died in combat (Fig. 23), as evidenced by damage to the skull and hands. The immediate cause of death was a powerful blow to the left temple with a rock or flint (Fig. 21-22). Typological and stylistic analysis of the amber decorations indicate certain similarities to similar products of the Zlocka, Rzucewska cultures and groupings from the forested areas of north-eastern Europe (MAZUROWSKI 1983,1987; KWIATKOWSKA 1996; KRZAK 1970, 1976; LOZE 1979, 2000; ZAGORSKA 2000, 2001). We suppose that the male warrior from Z^bie died approximately at the end of the 3rd century B.C.