„Smok” z Czarnego Lasu, ozdoba skandynawska znaleziona na wczesnośredniowiecznym grodzisku w Szestnie stan. III, woj. Olsztyńskie
1998, 41, Tom 41, Nr B
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 7 MB
Liczba wyświetleń:88
Liczba pobrań:34
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
Wczesnośredniowieczne grodzisko w miejscowości Szestno, stanowisko III, gmina Mrągowo, woj. olsztyńskie położone jest w odległości około 1,5 km na południowy-wschód od zabudowań wsi (fig. 1). Obiekt leży w pasie morenowych wzniesień między rynnami jezior: Salęt - od wschodu i Juno - od zachodu. Między grodziskiem, a Jeziorem Juno znajdują się jeszcze dwa mniejsze akweny: jeziora Kot i Czarne. Grodzisko w Czarnym Lesie od dawna było wzmiankowane w literaturze przedmiotu. Znane było już działającemu pod koniec XVI w. niemieckiemu historykowi i geografowi Casparowi Hennenbergerowi. Pojawiało się też na wszystkich późniejszych mapach b. Prus Wschodnich i za każdym razem było określane terminem ,y4lte Schanze". Jest to niewielkie, owalne grodzisko o kształcie płasko ściętego stożka, bez wyraźnie zaznaczonej linii obwałowań. Wymiary obiektu: średnica - około 30 χ 35 m; maksymalna wysokość - od 3 do 4 m. Od północy i wschodu obiekt jest otoczony dość dobrze widoczną fosą o głębokości około 1 m. Grodzisko jest obecnie porośnięte gęstym, liściastym młodnikiem. Grodzisko w Czarnym Lesie nie było nigdy badane przez działających tu do 1945 r. archeologów niemieckich. Po zakończeniu II wojny światowej powierzchniową weryfikację obiektu przeprowadził J. Antoniewicz (1950a: 18; 1950b: 61, gdzie podana wcześniejsza literatura). Po raz pierwszy rozpoznanie wykopaliskowe grodziska w Szestnie - Czarnym Lesie przeprowadzono w 1976 r. We wrześniu tego roku Z. Skrok przy udziale J. Kowalskiego przeprowadził tu krótkie, dwutygodniowe badania sondażowe. Prace były prowadzone pod merytoryczną opieką J. Okulicza. W zachodniej części obiektu został założony niewielki wykop o wymiarach 4 χ 5 m. W trakcie prac ujawniono w jego obr»hjś występowanie śladów drewnianej konstrukcji o nieokreślonej funkcji. Pozyskany w czasie badań materiał ruchomy można zaliczyć do dwóch odrębnych faz chronologicznych. Do starszej należały nieliczne fragmenty naczyń datowanych na wczesną epokę żelaza, do młodszej ceramika z okresu wczesnego średniowiecza. Z tego samego okresu pochodził też dobrze zachowany żelazny sierp o żłobkowanym ostrzu. Na podstawie datowania ceramiki wczesnośredniowiecznej ramy czasowe funkcjonowania obiektu w młodszej fazie chronologicznej zamknięto w szerokim przedziale od VI d o XII w. (KOWALSKI, SKROK W druku; WRÓBLEWSKI 1996: 227). Prace wykopaliskowe na grodzisku w Szestnie - Czarnym Lesie zostały wznowione po prawie 20 latach od daty badań sondażowych. Decyzję o ponownych badaniach podjęto głównie ze względów konserwatorskich. Od początku lat 90- tych na powierzchni obiektu zaczęły się bowiem pojawiać liczne wkopy rabunkowe. Największy z nich poważnie zniszczył wiosną 1994 r. północną część obiektu. W lipcu 1995 r. ekspedycja Instytutu Archeologii UW przeprowadziła tu przeszło tygodniowe badania o charakterze ratowniczym. W następnym sezonie badawczym rozpoczęto stacjonarne prace wykopaliskowe (WRÓBLEWSKI 1996; WRÓBLEWSKI 1997).
Bibliografia
ANTONIEWICZ J., 1950a Józef Naroński, polski inwentaryzator grodzisk w XVII w. w Prusach, WiadA 17, fasc. l,p. 1-22.
ANTONIEWICZ J.,1950b Z zagadnień ochrony zabytków wczesnośredniowiecznego budownictwa obronnego na Warmii i Mazurach, Sprawozdania PMA 3, p. 51-76.
BAKKA E. , 1982 Westueropäische und nordische Tierornamentik des achten Jahrhunderts in uberregionalen Stil III, Studien zur Sachsenforschung 4, p. 1-56.
FOOTE M. , WILSON D.M. , 1975 Wikingowie, Warszawa.
From Viking..., 1992 From Viking to Crusader. Scandinavia and Europe 800-1200, E. ROESDAHL, D.M. WILSON eds., Paris-Berlin-Copenhagen.
GRAHAM-CAMPBELL J. , 1991 The Viking World, London.
HAISIG M. , KIERSNOWSKI R. , REYMAN J., 1966 Wczesnośredniowieczne skarby srebrne Małopolski, Śląska, Warmii i Mazur, Wrocław-Warszawa-Kraków.
KEMKE H. , 1897 Der Silberfund von Marienhof, Schriften der Physikalich-ökonomischen Gesellschaft 38, p. 79-96, pi. II.
KOWALSKI J., SKROK Z. , w druku Wyniki sondażowych badań archeologicznych grodziska w Szestnie „Czarnym Lesie", gm. Mrągowo, woj. olsztyńskie, Barbaricum 6.
KÓCKA-KRENZ H. , 1983 Zlotnictwo skandynawskie w IX-XIw., Poznań.
MAGNUSSON M. , 1986 Vikingen i myt och verklighet, Stockholm.
MUSIANOWICZ К. , 1949 Kablączki skroniowe. Próba typologii i chronologii, Światowit 20, 1948, p. 144-146.
NADOLSKI Α. , 1954 Studia nad uzbrojeniem polskim w Χ, XI, i XII w., Acta Archeologica Universitatis Lodziensis 3, p. 45-47.
OKULICZ ]. , 1988 Problem ceramiki typu praskiego w grupie olsztyńskiej kultury zachodniobaltyjskiej (VI-VII w. n.e.), PomorAnt 13, p. 101-131.
OLDEBERG Α. , 1966 Metallteknik under vikingatid och medeltid, Stockholm.
PAULSEN P. , 1939 Axt und Kreuz bei den Nordgermanen, Berlin.
RAUHUT L. , 1955 Wczesnośredniowieczny skarb ze wsi Borucin, pow. Aleksandrów Kujawski, WiadA 22, fasc. 1, p. 55-63.
ROLFSEN P., 1992 Âkernaustet in: 0konomiske og politiske sentra i Norden ca 400-1000 е. Кг. Âkerseminaret, Hamar 1990, Ε. MIKKELSEN, J.H. LARSEN eds. [Universitetets Oldsaksamlings Skrifter 13], Oslo, p. 41-65.
RYBAKOV B.A. , 1949 Drievnosti Černigova, MatlssA, 11, p. 7-93.
SALIN В. , 1935 Die altgermanische Tierornamentik Typologische Studie über germanische Metallgegenstände aus dem IV. bis IX. Jahrhundert, nebst einer Studie über irische Ornamentik, Stockholm.
STENBERGER M., 1947 Die Schatzfunde Gotlands der Wikingerzeit, vol. II, Fundbeschreibung und Tafeln, Lund.
STENBERGER M., 1958 Die Schatzfunde Gotlands der Wikingerzeit, vol. I, Text, Stockholm.
THÄLIN-BERGAMN L., 1994 The Bürge Hoard in: The Magic of Gold in Life and Legend, A. KNAPE ed., Stockholm, p. 85-90.
The Viking Heritage..., The Viking Heritage: a Dialogue between Cultures, I. JANSSON ed., Stockholm Moskva 1996.
WALUŚ Α., 1998 Wczesnośredniowieczny toporek miniaturowy z Galindii, in: Studia z dziejów cywilizacji. (Ofiarowane Jerzemu Gąssowskiemu w 50. rocznicę pracy naukowej), A. BUKO ed., Warszawa, p. 157-159.
WRÓBLEWSKI W. , 1996 Czarny Las: wczesnośredniowieczne grodzisko w Szestnie, woj. olsztyńskie, in: Concordia. Studia ofiarowane Jerzemu Okuliczowi Kozarynowi w sześćdziesiątą piątą rocznicą urodzin, W. NOWAKOWSKI ed., Warszawa , p. 227-228 .
ŻAK J., 1963 „Importy" skandynawskie na ziemiach zachodnioslowiańskich od IX do XI wieku (część katalogowa), Poznań.
WRÓBLEWSKI W. , 1997 O Galindach, Czarnym Lesie i wikińskim „smoku", Archeologia Żywa 2, p. 14-19.