Kijów w ukraińskiej demonologii

Abstrakt

W stereotypie świadomości społecznej ukraińskiego średniowiecza Kijów był głównym ośrodkiem politycznym i kulturalnym wschodniej Słowiańszczyzny, a równocześnie ośrodkiem sakralnym, centrum wiary chrześcijańskiej. To największe miasto starożytnej Rusi zadziwiało współczesnych potęgą umocnień obronnych, przepychem monumentalnych budowli i niezliczoną ilością świątyń. Staroruscy dziejopisarze nazywali Kijów przepięknym, godnym zachwytu i podziwu miastem, zachodni kronikarze zaś - rywalem Konstantynopola: »pretendentem do konstantynopolskiego berła". W zabytkach krajowego piśmiennictwa z tej epoki (między innymi „Żywot kniazia Włodzimierza Światosławowicza", „Słowo o prawie i łasce" metropolity Iłłariona - połowa XI w.) porównuje się Kijów do Świętego Miasta Jerozolimy. Charakterystyczne, że w utworach pisarzy staroruskich Jerozolima występuje jako substytut Konstantynopola. Analogiczna konotacja zmitologizowanej stolicy Bizancjum stosowana jest również w odniesieniu do Kijowa. Wzorzec konstantynopolski jest szczególnie wyraźnie widoczny w pochodzącej z tego okresu zabudowie centralnej części miasta1. Nieprzypadkowo więc kijowski dziejopis z połowy XI stulecia ustami pogańskiego kniazia Olega nazywa Kijów „matką miast ruskich". Ta biblijna aluzja wskazuje bezpośrednio na orientację ideologiczną staroruskich elit politycznych i duchownych, dążących do umocnienia statusu Kijowa analogicznego do statusu innych stolic chrześcijaństwa.