Oryginalny artykuł naukowy
Światowit

A Mysterious Brooch from the Southern Outskirts of Masuria

2025, 63, Numer 1

Wojciech Jerzy Nowakowski

orcid.org/0000-0002-2040-7487

DOI

-

Data publikacji

31.12.2025

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

archeologia

Klasyfikacja

-

Język publikacji

Angielski

Pliki do pobrania

PDF 2 MB

Artykuł

Liczba wyświetleń:35

Liczba pobrań:4

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Zobacz mapę pobrań

Abstrakt

The cemetery at Chochół (former Friedrichsfelde, Kr. Ortelsburg), located at the southern edge of Masuria, was discovered and excavated in the early 19th century. The results have not been published, and the material was lost during World War II. The only sources of information on the cemetery are archival records. On this basis, it can be established that the Chochół site yielded a unique crossbow tendril brooch with a double spring. Although various brooches with two or three springs appeared in the Late Roman Period throughout central European Barbaricum, tendril brooches of this design were very rare: they were represented only by isolated specimens from Przeworsk and Wielbark Cultures, and the West Balt Circle. The small number and wide dispersion of finds make the emergence of crossbow tendril- brooches with a double spring seem to be the result of experiments undertaken independently of each other by local craftsmen. This interpretation also seems correct in the case of the Chochół find.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

Almgren O. 1897, Studien über nordeuropäische Fibelformen der ersten nachchristlichen Jahrhunderte mit Berücksichtigung der provinzialrömischen und südrussischen Formen, Stockholm.

Alterthumsgesellschaft 1874, [without author], Alterthumsgesellschaft in Elbing, Altpreussische Monatsschrift 11, 669–679.

Andrzejowski J. 2023, Jartypory, stan. 2. Cmentarzysko kultury wielbarskiej we wschodniej Polsce. Część I, Monumenta Archaeologica Barbarica – Series Gemina XII/1, Warszawa.

Åberg N. 1919, Ostpreußen in der Völkerwanderungszeit, Uppsala–Leipzig.

Białuński G. 2001, Przemiany społeczno-ludnościowe południowo-wschodnich obszarów Prus Krzyżackich i Książęcych (do 1568 roku), Rozprawy i Materiały Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Ketrzyńskiego w Olsztynie 195, Olsztyn.

Białuński G. 2006, Osadnictwo w średniowieczu i okresie nowożytnym, in: G. Jasiński, Z. Kudrzycki, A. Misiuk (eds), Powiat szczycieński. Przeszłość – współczesność, Szczytno, 99–108.

Bitner-Wróblewska A. 2008 (ed.), Archeologiczne księgi inwentarzowe dawnego Prussia-Museum – Die archäologischen Inventarbücher aus dem ehemaligen Prussia-Museum – Arheologičeskie inventarnye knigi byvšego muzeâ «Prussiâ», Aestiorum Hereditas I, Warszawa.

Bitner-Wróblewska A., Rzeszotarska-Nowakiewicz A., Nowakiewicz T. 2011, Katalog – Katalog – Katalogs, in: T. Nowakiewicz (ed.), Archeologiczne dziedzictwo Prus Wschodnich w archiwum Feliksa Jakobsona – Das archäologische Vermächtnis Ostpreußens im Archiv des Felix Jakobson – Austrumprūsijas arheoloģiskais mantojums Fēliksa Jākobsona arhīvā, Aestiorum Hereditas II, Warszawa, 58–511, CD.

Bohnsack D. 1938a, Neue Bodenfunde 1. 10. 1936 – 30. 6. 1937, Alt-Preußen 3/1, 24–29.

Bohnsack D. 1938b, Neue Bodenfunde 1. 7. – 31. 12. 1937, Alt-Preußen 3/2, 56–62.

Cieśliński A. 2023, Die Przeworsk- und Wielbark-Kultur östlich der unteren Weichsel. Auswertung der Archivalien aus dem Nachlass von Herbert Jankuhn, Studien zur Siedlungsgeschichte und Archäologie der Ostseegebiete 21, Neumünster.

Ciglis J. 2011, Feliks Jakobson (1896–1930) i jego naukowe dziedzictwo – Felix Jakobson (1896–1930) und sein wissenschaftliches Erbe – Fēlikss Jākobsons (1896–1930) un viņa zinātniskais mantojums, in: T. Nowakiewicz (ed.), Archeologiczne dziedzictwo Prus Wschodnich w archiwum Feliksa Jakobsona – Das archäologische Vermächtnis Ostpreußens im Archiv des Felix Jakobson – Austrumprūsijas arheoloģiskais mantojums Fēliksa Jākobsona arhīvā, Aestiorum Hereditas II, Warszawa, 14–25.

Engel C., La Baume W. 1937, Kulturen und Völker der Frühzeit im Preußenlande, Atlas der Ost- und Westpreußischen Landesgeschichte I. Teil, Königsberg.

Fromm L. 1937, Gotische Wohn- und Grabstätten im Kreise Allenstein, Alt-Preußen 2/2, 57–61.

Hollack E. 1908, Erläuterungen zur vorgeschichtlichen Übersichtskarte von Ostpreußen, Glogau–Berlin.

Hollack E., Peiser, F. E. 1904, Das Gräberfeld von Moythienen, Königsberg.

Jakubczyk I. 2013, Zapinki VI grupy Oscara Almgrena w kuturze przeworskiej, Łódź; unpublished dissertation in the archives of the Institute of Archaeology of the University of Lodz.

Jaskanis J. 1974, Obrządek pogrzebowy zachodnich Bałtów u schyłku starożytności (I-V w. n. e.), Biblioteka Archeologiczna 23, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.

Jaskanis J. 1977, Cmentarzyska kultury zachodniobałtyjskiej z okresu rzymskiego, Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne IV, 239–350.

Juga-Szymańska A., Szymański P. 2012, Opracowanie spuścizny naukowej Marty Schmiedehelm. Materiały z terenów Polski północno-wschodniej (kultura bogaczewska, przeworska, sudowska, wielbarska oraz grupa olsztyńska) (grant nr NN109217336), Warszawa; unpublished study in the archives of the Faculty of Archaeology, University of Warsaw.

Kalaga J. 2000, Cmentarzysko szkieletowe we wsi Zawady, gm. Zbuczyn, pow. Siedlce, woj. mazowieckie, Światowit II(XLIII)/B, 70–86.

Kalaga J. 2004, Ciałopalny kurhan ze wsi Izdebki-Błażeje w woj. mazowieckim, in: Z. Kobyliński (ed.), Hereditatem cognoscere. Studia I szkice dedykowane Profesor Marii Miśkiewicz, Warszawa, 194–204.

Kalaga J. 2005, Ciałopalne groby kurhanowe z VI–XIII wieku w międzyrzeczu Liwca, Bugu i Krzny, in: M. Dulinicz (ed.), Problemy przeszłości Mazowsza i Podlasia, Archeologia Mazowsza i Podlasia. Studia i Materiały III, Warszawa, 207–221.

Kalaga J. 2006, Ciałopalny obrządek pogrzebowy w międzyrzeczu Liwca, Bugu i Krzny we wczesnym średniowieczu, Warszawa.

Kempisty A. 1968, Birytualne cmentarzysko z późnego okresu rzymskiego w miejscowości Brulino-Koski, pow. Ostrów Mazowiecka, Wiadomości Archeologiczne XXXII/3–4, 409–450.

Kempisty A., Okulicz, J. 1965, Période Romaine Tardive et Période des Migrations des Peuples en Mazovie, Inventaria Archaeologica, Fasc. XV: PL 88–95, Łódź-Warszawa.

Kmieciński A. 1952, Bogato wyposażony szkieletowy grób kobiecy z późnego okresu rzymskiego z Łodzi-Retkini, Sprawozdania P.M.A. IV/3–4, 1951, 139–148.

Kokowski A. 1996, O tak zwanych blaszanych fibulach z półokrągłą płytą na główce i rombowatą nóżką, Studia Gothica I, Lublin, 153–184.

Kostrzewski J., Chmielewski, W., Jażdżewski, K. 1965, Pradzieje Polski. Wydanie II poprawione i uzupełnione, Wrocław–Warszawa–Kraków.

Laul S. 2011, Marta Schmiedehelm – Eine Estin erforscht die altpreußische Vorgeschichte, in: M. Schmiedehelm, Das Gräberfeld am Jaskowska-See in Masuren. Studien zur westmasurischen Kultur der römischen Eisenzeit, Warszawa, 227–232.

Mączyńska M. 2011, Der frühvölkerwanderungszeitliche Hortfund aus Łubiana, Kreis Kościerzyna (Pommern), Bericht der Römisch-Germanischen Kommission 90, 2009, 7–481. Michelbertas M. 1986, Senasis geležies amžius Lietuvoje, I-IV amžius, Vilnius.

Moora H. 1938, Die Eisenzeit in Lettland bis etwa 500 n. Chr. II. Teil, Tartu.

Nowakiewicz T. (ed.) 2011, Archeologiczne dziedzictwo Prus Wschodnich w archiwum Feliksa Jakobsona – Das archäologische Vermächtnis Ostpreußens im Archiv des Felix Jakobson – Austrumprūsijas arheoloģiskais mantojums Fēliksa Jākobsona arhīvā, Aestiorum Hereditas II, Warszawa.

Nowakowski W. 2007, Kultura bogaczewska na Pojezierzu Mazurskim od schyłku późnego okresu przedrzymskiego do starszej fazy późnego okresu wpływów rzymskich, in: A. Bitner-Wróblewska (ed.), Kultura bogaczewska w 20 lat później, Seminarium Bałtyjskie I, Warszawa, CD.

Nowakowski W. 2022, Eine Galindische Nekropole. Das kaiser- und völkerwanderungszeitliche Gräberfeld in Mingfen/Miętkie im Lichte der Ausgrabungen zu Beginn des 20. Jahrhunderts, Berliner Beiträge zur Vor- und Frühgeschichte 27, Berlin.

Ondrouch V. 1957, Bohaté hroby z doby rímskej na Slovensku. Novšie należy, Bratislava.

Palade V. 2004, Aşezarea şi necropola de la Bârla-Valea Seacă (sfârşitul sec. III-lea – a doua jumătate a sec. al V-lea), Bucureşti.

Parducz M. 1941, Die nähere Bestimmung der Hügelgräber der röm. Kaiserzeit in Hortobagy, In: Laureae Aqvincenses memoriae Valentini Kvzsinszky dicatae II, Dissertationes Pannonicae Series 2, II, Budapest, 309–325.

Pescheck Chr. 1978, Die germanischen Bodenfunde der römischen Kaiserzeit in Mainfranken, Münchener Beiträge zur Vor- und Frühgeschichte 27, München.

Przybyła M. 2018, Pressblechverziert spätkaiserzeitliche Trachtbestandteil in Südskandinavien, Nordiske Fortidsminder B28, Copenhagen.

Schuster J. 2018, Czarnówko, Fpl. 5. Acht Prunkgräber – Zeugnisse neuer Eliten im 2. Jh. n. Chr. im Ostsseraum, Monumenta Archaeologica Barbarica XIX/2, Lębork–Warszawa.

Skvorzov K. 2007, Das Gräberfeld der römischen Kaiserzeit von Bol’šoe Isakovo (ehemals Lauth, Kreis Königsberg). Katalog der Funde aus den Grabungen 1998 und 1999, Offa 61/62, 2004/2005, 111–219.

Tiska H. 1957, Das Kreisheimatmuseum, in: M. Meyhofer (ed.), Der Kreis Ortelsburg. Ein ostpreußisches Heimatbuch, Ostdeutsche Beiträge aus dem Göttinger Arbeitskreis IV, Würzburg, 280–296.

Toeppen M.P. 1870, Geschichte Masurens. Ein Beitrag zur preußischen Landes- und Kulturgeschichte, Danzig.

Tuszyńska M. 2020, Kamienica Szlachecka. Cmentarzysko kultury wielbarskiej na Pojezierzu Kaszubskim, Gdańsk.

Podobne publikacje