Obozowisko kultury magdaleńskiej na stanowisku 95 "Mały Gawroniec" w Ćmielowie, pow. ostrowiecki, woj. świętokrzyskie
2006, 48, Tom 48, Nr B
State Archaeological Museum in Warsaw
University of Warsaw, Faculty of Archaeology
University of Warsaw, Faculty of Archaeology
DOI
Data publikacji
Model publikowania
Rodzaj licencji
Dziedzina
Dyscyplina
Język publikacji
Pliki do pobrania
PDF 13 MB
Liczba wyświetleń:53
Liczba pobrań:7
Cytowania Crossref:0
Wynik Altmetric:0
Abstrakt
Celem artykułu jest prezentacja wstępnych wyników badań na stanowisku 95/430, AZP 85-71, „Mały Gawroniec” w Ćmielowie, pow. ostrowiecki, woj. świętokrzyskie, prowadzonych w trzech pierwszych sezonach badawczych, a więc w latach 2005-20071. Realizowane w tym okresie prace koncentrowały się na działaniach terenowych, głównie na rozpoznaniu i zabezpieczeniu jak największej powierzchni stanowiska, oraz formalnym tylko opracowaniu ogromnej ilości artefaktów i różnego typu danych stratygraficznych, planigraficznych oraz geomorfologicznych. W tym czasie zakończona została szczegółowa eksploracja trzech obiektów kultury magdaleńskiej, co umożliwiło sformułowanie pierwszych wniosków na temat charakteru stanowiska, pozycji stratygraficznej materiału zabytkowego, homogeniczności zespołu, a przede wszystkim pozwoliło wyznaczyć kierunki działań w kolejnych latach2. Intencją autorów niniejszego tekstu jest zreferowanie kluczowych kwestii wynikających z dotychczasowych prac na „Małym Gawrońcu” oraz jak najszersza prezentacja materiału źródłowego - mająca w tym momencie większe znaczenie, niż przedwczesne próby jej interpretacji. Do niedawna tereny położone na wschód od środkowej Łaby i na północny wschód od Moraw były postrzegane jako refugium kultury magdaleńskiej, gdzie osadnictwo tej jednostki miało charakter raczej epizodyczny, daleki od modelu znanego m.in. z obszaru Basenu Paryskiego, Turyngii czy Saksonii (cf.JOCHIM et al. 1999: 129-142). Podejście to wynikało z nader skromnej ilości rozpoznanych w tej strefie stanowisk, reprezentowanych przez niezbyt liczne i w gruncie rzeczy mało charakterystyczne inwentarze. Jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, mapa ilustrująca rozprzestrzenienie zespołów magdaleńskich na obszarze Polski składała się zaledwie z kilku punktów w rejonie Jury Krakowsko-Częstochowskiej i Wyżyny Śląskiej; były to: Jaskinia Maszycka (S.K. KOZŁOWSKI et al. 1995), Brzoskwinia (SOBCZYK 1993), Krucza Skała (CYREK 1994: 367-374), Cyprzanów (J.K. KOZŁOWSKI 1964: 30), oraz - na terenie Gór Świętokrzyskich - Mały Antoniów (KRUKOWSKI 1939-1948: 75-76; SAWICKI 1960), Mosty 13 (CYREK 1986: 11-55), Rydno II/59 (SCHILD 1975: 218-219), z zaledwie jedynym przekraczającym linie Wisły stanowiskiem w Klementowicach-Kolonii 20 (JASTRZĘBSKI, LIBERA 1984: 95-104). Chcąc wybrać z tej grupy zespoły pewne, których atrybucja kulturowo-chronologiczna nie wzbudza większych wątpliwości, ilość punktów na mapie należałoby zmniejszyć o połowę. Sytuacja ta uległa zmianie pod koniec lat 90. XX w., dzięki serii odkryć nowych stanowisk w Dzierżysławiu (GINTER et al. 2002: 111-146), Hłomczy (ŁANCZOTet al. 2002:147-188), Wilczycach (FIEDORCZUK et al. 2007: 97-105). Rozpoznanie tych bogatych w materiał zabytkowy stanowisk, z dobrze zachowanymi pozostałościami obiektów nieruchomych i z zachowanym kontekstem geologicznym, spowodowało wyraźny postęp w badaniach nad kulturą magdaleńską w Polsce.
Bibliografia
BALCER B. 1989 Z badań nad budownictwem w kulturze pucharów lejkowatych. Podziemia osady na wzgórzu „Gawroniec” w Ć mielowie, woj. tarnobrzeskie, Arch. Polski 34 (2), p. 255-367.
BOSINSKI G. 1992 Eiszeitjäger im N euwieder Becken, Koblenz.
CZARNECKI R., LEWARTOWSKA-URBAŃSKA M. 1987 Wymoki okolic Sandomierza, Prz. Geogr. 59 (3), p. 385-397.
Cyrek K . 1986 M agdaleńskie obozowisko w Górach Świętokrzyskich (Mosty, stanowisko 13), Acta Arch. Carp. 25, p. 11-55.
Cyrek K . 1994 D er jungpaläolitische H öhlenfundplatz Krucza Skala in M ittelpolen, Archäologische Korrespondenzblatt 42, 367-374.
FIEDORCZUK J, BRATLUND B., KOLSTRUP E, SCHILD R. 2007 Late m agdalenian fem in eflin tplaquettes fro m Poland, Antiquity 81, p. 97-105.
GINTER B., POŁTOWICZ M., PAWLIKOWSKI M., SKIBA S., TRĄBSKA J., WACNIK A., WINIARSKA-KABACIŃSKA M., WOJTAL P. 2002 Dzierżysław 35 - stanowisko magdaleńskie na przedpolu Bramy Morawskiej [in:] Starsza i środkowa epoka kamienia w Karpatach polskich, J. Gancarski ed., Krosno, p. 111-146.
JASTRZĘBSKI S., LIBERA J. 1984 A M agdalenian Camp in K lem entowice-Kolonia Site 20 (Province o f Lublin) [Archaeologia Interregionalis vol. 5: Advances in Palaeolithic and M esolithic A rchaeology], Warsaw, p. 95-104.
JERSAK J. 1973 Litologia i stratygrafa lessu wyżyn południow ej Polski, Acta Geogr. Lodz. 32, p. 1-139.
JOCHIM m ., HERHAHN C., STARR H. 1999 The M agdalenian Colonization o f Southern Germany, American Anthropologist 10 (1), p. 129-142.
KONDRACKI J.2002 G eografa regionalna Polski, Warszawa.
KONECKA-BETLEY K. 1991 L ate Vistulian and H olocene fossil soils developed fro m aeolian and alluvial sedim ents o f the Warsaw Basin, Zeitschr. Geomorph., N.F. 90, p. 99-105.
KONECKA-BETLEY K. 2001 Rekonstrukcja przebiegu procesów pedologicznych w późnym plejstocenie i holocenie w środkowej Polsce, Rocz. glebozn 52 (1), p. 95-113.
KONECKA-BETLEY K., JANOWSKA E. 2005 L ate glacial and holocene stratotype profile ofpalaeosols in the Warsaw basin, Studia Quatern. 22, p. 3-16.
KOZŁOWSKI J.K. 1964 Paleolit na Górnym Śląsku, Wrocław.
KOZŁOWSKI S.K., s a c h s e -k o z ł o w s k a e., m a r s h a c k a ., m a d e y s k a t ., KIERDORF H., LASOTA-MOSKALEWSKA A., JAKUBOWSKI G., WINIARSKA-KABACIŃSKA M., KAPICA Z., WIERCIŃSKI A. 1995 Maszycka Cave a M agdalenian site in Southern Polan, Jahrbuch des Römisch-Germanischen Zentralmuseums Mainz 40, p. 115-252.
KRAJCARZ M. 2007 Stanowisko archeologiczne „Mały Gawroniec” w Ć mielowie - sprawozdanie z geologicznych prac terenowych [in:] Sprawozdanie z ratowniczych badań wykopaliskowych na stanowisku 95 „Mały Gawroniec” w Ćmielowie, pow. ostrowiecki, woj. świętokrzyskie, w sezonie 2007 r., M. Przeździecki, K. Pyżewicz, W. Migal, M. Krajcarz (maszynopis WUOZ w Kielcach, delegatura Sandomierz).
KRUKOWSKI S. 1939-1948 Paleolit [in:] Prehistoria Z iem Polskich, Encyklopedia Polska PAU, vol. IV, Kraków, p. 1-117.
LIBERA J., ZAKOŚCIELNA A. 2002 Złoża krzemieni turońskich w przełom owym odcinku Wisły [in:] Studia nad gospodarką surowcami krzemiennymi w pradziejach, t. 4, Krzemień świeciechowski w pradziejach. Materiały z konferencji w Ryni, 22 24.05.2000, B. Matraszek, S. Sałaciński eds, Warszawa, p. 93-109.
ŁANCZOT M., MADEYSKA T., MUZYCZUK A., VALDE-NOWAK P. 2002 Hłomcza-stanowisko kultury magdaleńskiej w Karpatach polskich [in:] Starsza i środkowa epoka kamienia w Karpatach polskich, J. Gancarski ed., Krosno, 147-188.
MARUSZCZAK H. 1996 Korelacja stratygraf czna lessów polskich, ukraińskich i niemieckich, Biul. P.I.G. 373, p. 107-115. p r z e ź d z ie c k i m ., p y ż e w ic z k ., m ig a l w ., k r a jc a r z m .
MARUSZCZAK H. 2007 Sprawozdanie z ratowniczych badań wykopaliskowych na stanowisku 95 „Mały Gawroniec” w Ćmielowie, pow. ostrowiecki, woj. świętokrzyskie, w sezonie 2007 r., (maszynopis WUOZ w Kielcach, delegatura Sandomierz).
SAWICKI L. 1960 Stanowisko otw arte m adleńskie A ntoniów Mały, Biul. P.I.G., Z badań czwartorzędu w Polsce 150 (9), p. 171-216.
SCHILD R. 1975 Późny paleolit [in:] Prahistoria Ziem Polskich, vol. I, Paleolit i mezolit, W. Hensel. W. Chmielewski eds, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, p. 159-338.
SCHMIDERB., BODU P., CREMADES M., CRISSET E., COURAUD C., PELEGRIN J., p o p l in f., ROBLIN-JOUVE A., RODRIGUEZ P. 1992 M arsangy Un cam pem ent des derniers chasseurs m agdaléniens, sur les bords de l'Y onne [ERAUL 55], M. Otte ed., Liege.
SOBCZYK K. 1993 The Late Palaeolithic Flint Workshops at Brzoskwinia-Krzemionki near Kraków [Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego MLXXVII, Prace A rcheologiczne 55], Kraków.
TABORIN Y.2004 Langage sans parole. La parure aux temps préhistoriques.
VALOCH K. 2001 Das M agdalénien in M ähren, 130 Jahre Forschung, Jahrbuch des Römisch-Germanischen Zentralmuseums Mainz 48, p. 103-159.
VERMEERSCH P.M., LAUWERS R., VAN PEER PH. 1985 Un site M agdalénien à K anne (Limbourg), Archaeologia Belgica I/1, p. 17-54.
WASYLIKOWA K.1964 Roślinność i klimat późnego glacjału środkowej Polski na podstaw ie badań w W itowie koło Łęczycy, Biul. perygl.13, p. 261-382.