Oryginalny artykuł naukowy

"Out-of-Africa" exodus : rozprzestrzenianie się hominidów we wczesnym i środkowym plejstocenie

2002, 45, Tom 45, Nr B

Wiesław Więckowski

DOI

Data publikacji

06.01.2002

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

archeologia

Język publikacji

polski

Pliki do pobrania

PDF 6 MB

Artykuł

Liczba wyświetleń:39

Liczba pobrań:4

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Właściwie wszyscy zgadzają się co do faktu, że człowiek, jako rodzaj, pojawił się po raz pierwszy w Afryce, najprawdopodobniej na terenie wschodnioafrykańskiego Wielkiego Rowu Tektonicznego, skąd rozprzestrzenił się na pozostałe tereny współczesnej ekumeny1 . istnieją znaleziska uważane przez niektórych za dowody na istnienie tzw. azjatyckich australopiteków (KRAMER 1994) czy znaleziska narzędzi niepewnie datowanych na 2.2 mln lat temu (BP) z terenów Pakistanu (KENNEDY 1999), ale ze względu na bardzo fragmentaryczne dane zostaną one pominięte w tym opracowaniu. W związku z tym założyć należy, że pojawienie się wczesnych przedstawicieli rodzaju ludzkiego na każdym terenie poza Afryką, musiało być poprzedzone „wyjściem" (exodus) z obszaru zajmowanego pierwotnie. Założenie to jest na pewno prawidłowe w przypadku migracji hominidów na etapie Homo erectus, kiedy nastąpiło pierwsze rozprzestrzenienie się zasięgu występowania człowieka na znacznych obszarach Azji, a później Europy. Co do prawidłowości założenia rozprzestrzeniania się człowieka po tym etapie, w późnym, środkowym oraz w górnym plejstocenie, istnieją rozbieżne opinie, które najogólniej można odnieść do dwóch podstawowych teorii wyjaśniających pochodzenie człowieka współczesnego - teorii zastępowania (wówczas istnieje założenie, że właściwie każda morfologiczna, i co za tym idzie również gatunkowa, „nowość" pojawiła się najpierw na terytorium Afryki i stamtąd rozprzestrzeniła się, głównie przez migracje populacji, na pozostałe obszary ekumeny, zastępując na nich poprzednie, bardziej archaiczne „wersje"), i teorii ewolucji multiregionalnej (wówczas migracje z terenów Afryki nie są potrzebne do wyjaśniania procesów ewolucyjnych wiodących do wyodrębnienia się człowieka współczesnego, gdyż zgodnie z tą teorią doszło do tego stopniowo na całym, zajętym jeszcze przez przedstawicieli Homo erectus, obszarze). Przy założeniu, że hipoteza „afrykańskiego pochodzenia człowieka współczesnego" - teorii zastępowania, jest poprawna, mielibyśmy do czynienia z co najmniej dwoma epizodami opuszczenia Afryki, po pojawieniu się pierwszych przedstawicieli Homo heidelbergensis, czyli nieco przed 1 Ostatnio pojawiły się odkrycia przedludzkich form z terenów Czadu, co sugeruje, że istnieje również możliwość istnienia 500 tys. BP, a następnie po wyodrębnieniu się człowieka współczesnego (nazywanego homo sapiens sapiens), czyli około 100 tys. BP (lub, jeśli nowa analiza taksonomiczna znaleziska z Zuttyiech, Izrael, jest poprawna, to może nawet znacznie wcześniej: cf. ZEITOUN 2001).

Bibliografia

AGUIRRE E., CARBONELL E. 2001 Early Human Expansions into Eurasia: The Atapuerca Evidence, Quart. Intl. 75, p. 11-18

ASCENZI A., BIDDITTU I., CASSOLI P.F., SEGRE A.G., SEGRE-NALDINI E. 1996 A Calvarium of Late Homo erectus from Cepra.no, Italy, J. Hum. Evol. 31, p. 409-423

ASCENZI A., MALLEGNI F., MANZI G., SEGRE A.G., SEGRE-NALDINI E. 2000 A re-appraisal of Ceprano calvaria affnities with Homo erectus, after the new reconstruction, J. Hum. Evol. 39, p. 443-450

BERMÜDEZ DE CASTRO J.M., ARSUAGA J.-L., CARBONELL E., ROSAS A., MARTINEZ I., MOSQUERA M. 1997 A Hominid from the Lower Pleistocene of Atapuerca, Spain: Possible Ancestor to Neandertals and Modern Humans, Science 276, p. 1392-1395

BERMÜDEZ DE CASTRO J.M., ARSUAGA J.-L., CARBONELL E., ROSAS A., MARTINEZ I., MOSQUERA M. 1999 A Modern Human Pattern of Dental Development in Lower Pleistocene Hominids from Atapuerca-TD6 (Spain), Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 96, p. 4210-4213

BRUNET M., GUY F., PILBEAM D., MACKAYE H.T., LIKIUS A., AHOUNTA D., BEAUVLIAN A., BLONDEL C., 2002 A New Hominid from the Upper Miocene of Chad, Central Africa, Nature 418, p. 145-151

GABUNIA L., ANTÓN S.C., LORDKIPANIDZE D., VEKUA A., JUSTUS A., SWISHER III C.C. 2001 Dmanisi and Dispersal, Evol. Anthr. 10, p. 158-170

KENNEDY K.A.R. 1999 Paleoanthropology of South Asia, Evol. Anthr. 8, p. 165-184

KRAMERA. 1994 A Critical View of Claims for the Existence in Southeast Asian Australopithecines, J. Hum. Evol. 26, p. 3-21

MUSTAFAYEVA. 1996 Jawbones and Dragon Legends. Azerbaijan 's Prehistoric Azikh Cave, Azerbaijan International (4.2) Summer

POPE G.G. 1992 Replacement Versus Regionally Continuous Model: The Paleobehavioral and Fossil Evidence, [in:] The Evolution and Dispersal of Modern Humans in Asia, Akazawa T., Aoki K., Kimura T. eds, Houkusen-Sha

RIGHTMIRE P.G. 1998 Evidence from Facial Morphology for Similarity of Asian and African Representatives of Homo erectus, Am. J. Phys. Anthr. 106, p. 61-85

RIGHTMIRE P.G.1998a Human Evolution in the Middle Pleistocene: The Role of Homo heidelbergensis, Evol. Anthr. 6, p. 218-227

RIGHTMIRE P.G.2001 Patterns of Hominid Evolution and Dispersal in the Middle Pleistocene, Quart. Intl. 75, p. 77-84

SEIDLER H., FALK D., STRINGER CH., WILFING H., MÜLLER G.B., NEDDEN ZUR D., WEBER G.W.,REICHEIS W., ARSUAGA J.-L.1997 A Comparative Study ofStereolithographically Modelled Skulls from Petralona and Broken Hill: Implicationsfor Future Studies of Middle Pleistocene Hominid Evolution, J. Hum. Evol. 33, p. 691-703

STRAUSS L.G. 2001 Africa and Iberia in the Pleistocene, Quart. Intl. 75; p. 91-102

STRINGER CH. 1990 The Emergence of Modern Humans, Sci. Am. 263/6, p. 98-104

STRINGER CH. 1992 Replacement, Continuity, and the Origin of Homo sapiens, [in:] Continuity or Replacement? Controversies in Homo sapiens Evolution, Bräuer G. and Smith F.H.eds, Rotterdam, p. 9-24

STRINGER CH.2001 Modern Humans Origins — Distinguishing the Models, Af. Arch. Rev. 18/2, p. 67-75

SWISHER C.C., CURTIS G.H., JACOB T., GETTY A.G., SUPRIJO A., WIDIASMORO 1994 Age of the Earliest Known Hominids in Java, Indonesia, Science 263, p. 1118-1121

SWISHER C.C., RINK W.J., ANTON S.C., SCHWARCZ H.P., CURTIS G.H., WIDIASMORO 1996 Latest Homo erectus of Java: Potential contemporaneity with Homo sapiens in Southeast Asia, Science 274, p. 1870-1874

WHITE T.D., SUWA G., ASAF B. 1994 Australopithecus ramidus, a New Species of Early Hominid from Aramis, Ethiopia, Nature 371, p. 306-312

WOLPOFF M.H. 1996 Interpretations of Multiregional Evolution, Science 274, p. 704-707

WOO D B. 1991 Koobi Fora Research Project. Vol. 4, Hominid Cranial Remains, Oxford Clarendon Press

WOO D B., RICHMOND B.G. 2000 Human Evolution: Taxonomy and Paleobiology, J. Anat. 196, p. 16-60

ZEITOUN V.2001 The TaxonomicalPosition oftheSkullofZuttiyeh, C.R. Acad. Sci. Paris 332, p. 521-525