Opactwo w Saint-Denis w relacjach polskich podróżników (XVII w.)

Abstrakt

Podróżnicy to szczególne grono ludzi ciekawych świata i spragnionych nowych wrażeń. Niezależnie od charakteru podróży (pielgrzymki, podróże z misj dyplomatyczną, podróże edukacyjne etc.), peregrynantów o bogatszej osobowości i rozbudzonej wrażliwości przeżycia z zagranicznych wojaży skłaniały do refleksji, częstokroć uwiecznianej na piśmie. Testimonia podróżników stanowi więc niewyczerpane źródło najróżniejszych wiadomości na temat państw i systemów politycznych, ludzi i obyczajów, wreszcie zabytków sztuki w odwiedzanych krajach i związanych z nimi wraże estetycznych. Opisy umieszczane w dziennikach podróży, czasem tylko wzmianki odnotowywały obecnoś różnego rodzaju zabytków, których losy w epoce nowożytnej bywały bardzo burzliwe. Właśnie dzięki świadectwom podróżników pozostaj one w pamięci, a sporządzane opisy czy rysunki umożliwiają dzi rekonstrukcje zniszczonej architektury czy odtwarzanie zawartości dawnych kolekcji. Opisom tych ostatnich częstokro towarzyszyły bowiem wykazy eksponatów bąd wklejane w pamiętniki przedstawiające je ryciny. Analizując relacje XVII-wieczne można zaryzykować twierdzenie, że wizyty w kolekcjach pochłaniały wiele uwagi zwiedzających. Specyficznym rodzajem zbiorów wzbudzających ogromne zainteresowanie w XVI i XVII w. były skarbce kościelne, w których większoś opisywanych cennych przedmiotów stanowiły relikwiarze. Jednym z przykładów możliwości jakie daje szczegółowa analiza relacji z podróży jest wykorzystanie zawartych w nich informacji do rekonstrukcji zawartości skarbca w opactwie w Saint-Denis pod Paryżem, skarbca zawierającego w czasach swojego rozkwitu wiele bezcennych relikwiarzy i innych drogocennych przedmiotów, które zostały w dużej części zniszczone podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Ocalałe dzieła, znajduj si obecnie rozproszone w różnych muzeach w Paryżu (Bibliothèque Nationale, Luwr, Musée d'Histoire naturelle, Archives Nationales), Florencji (Muzeum Bargello), Londynie (British Museum), Cincinnati (Taft Gallery) czy w Waszyngtonie (National Gallery of Art). Właśnie dla odtworzenia pełnej zawartości skarbca pomocne mogą by różnego rodzaju testimonia, do których zaliczy trzeba nie tylko dawne inwentarze zbiorów (XVI-XVII w.)1 , akty donacji, testamenty królów, listy darów, fragmentaryczne opisy, żywoty świętych, traktaty ikonograficzne, hagiograficzne2 , dzieła historyków St-Denis z XVII i XVIII w.3 , lecz także relacje podróżników, którzy olśnieni bogactwem nierzadko poświęcali skarbcowi dluższe passusy.