O funkcji achemenidzkich budowli odkrytych w Ałtyn Tepe, w północnym Afganistanie

Abstrakt

W 530 roku p.n.e. Baktria, kraina obejmująca swym zasięgiem tereny dzisiejszego południowego Uzbekistanu, Tadżykistanu i północnego Afganistanu, znalazła się w granicach imperium achemenidzkiego. Nowa sytuacja polityczna nie znalazła wyraźnego odbicia w kulturze materialnej. Archeolodzy podkreślają znikomość pozostałości, które mogłyby świadczyć o związkach Baktrii z zachodnim Iranem oraz o obecności Persów w Baktrii (LYONNET 1990). Wyjątkiem jest tutaj architektura baktryjska. Wprawdzie ilość odkrytych budowli z tego okresu jest niewielka, ale w niektórych z nich odnajdujemy elementy, które prawdopodobnie należy wiązać z obecnością Persów lub też z wpływem idei płynących z Iranu. Zapewne skąpość materiału porównawczego sprawia, że interpretacja funkcji niektórych budowli tego okresu budzi poważne wątpliwości. Wśród nich znalazły się dwa budynki odkryte w oazie Balchu, na stanowisku Ałtyn Tepe 10.<br>ABOUT THE FUNCTION OF ACHAEMENID BUILDINGS OF ALTYN TEPE, IN NORTHERN AFGHANISTAN. Altyn Tepe 10 lies west of Balkh, abort thirty kilometers northeast of Akcha river. The site consists of a large mound whose excavation revealed the remnants of two buildings destroyed by fire. The first, Building I measured some 80 by 55 meters . The whole structure is centrally divided into two large courtyards by a series of interconnected rooms. The roof was supported by brick columns. The outer walls of the building were 1,5 m thick and built of square mud bricks. The second building measured 36 square meters and contained a courtyard with a centrally-positioned pool. The precise character of the buildings remains obscure. V. Sarianidi wondered whether the Building I may have served as the summer residence of the ruler of Altyn 1 (two kilometers south of Altyn Tepe 10) while Building II served as a winter residence. What makes these two buildings remarkable is not only their architecture, but also their use of square mud bricks that are not part of traditional Bactrian constructions during Achaemenid and pre-Achaemenid period. In their general appearance the buildings in Altyn 10 most closely resemble buildings excavated at Dahanai Gulaman (building III), in Iranian Seistan. It is quite easy to trace the common elements in the general lay-out of the buildings at Altyn 10, Dahana-e Gulaman and the early Islamic caravanserais. While it is difficult to speculate about the exact function of the building merely on the basis of its ground plan, the plan helps to determine the general purpose of the construction, whether it be a house, a palace or a fort. The similarity between some of early Islamic caravanserais and Building II at Altyn 10 is remarkable in many respects. It therefore seems highly plausible that Building II at Altyn 10 and building no III Dahana-i Gulaman were built to act as terminals along the roads connecting the main centres of Achaemenid empire: Suza, Bactra and Samarcand.