Oryginalny artykuł naukowy
Światowit

Importy amfor do Galii Cisalpińskiej : dane archeologiczne z obszarów Cisalpiny

2001, 44, Tom 44, Nr A

Iwona Modrzewska-Pianetti

Data publikacji

04.01.2001

Model publikowania

otwarty dostęp

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

archeologia

Język publikacji

polski

Pliki do pobrania

PDF 20 MB

Artykuł

Liczba wyświetleń:80

Liczba pobrań:44

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Sytuacja geograficzna Galii Cisalpińskiej jest dosyć wyjątkowa. Jej obszar na północy wyznaczają Alpy a na południu najdłuższa rzeka Italii, Pad, wraz z jej dopływami. Od zachodu jej terytorium ogranicza Morze Tyrreńskie, a na wschodzie - Morze Adriatyckie. W ten sposób obszar Cisalpiny był z dwóch stron otwarty na kontakty śródziemnomorskie (UGGERI 1998: 73-85) (Fig. 1). Ponadto kontakty z obszarami alpejskimi ułatwiały liczne rzeki wypływające z Alp i terenów przedalpejskich z szerokimi dolinami łączącymi góry z Doliną Padańską (LA VENETIA 1990). Rzymianie po założeniu pierwszych kolonii nad Padem w końcu III w. p.n.e. w Piacenzy i Cremonie, zaczęli konstruować skomplikowaną sieć dróg (PASSI PICHER 1998: 99-110). W ten sposób wybrzeże Adriatyku zostało połączone drogą viaAemilia biegnącą nad Pad (BOSIO 1991). W latach czterdziestych II w. p.n.e. Rzymianie łączą kolonię w Akwilei z wybrzeżem liguryjskim poprzez via Postumia (TOZZI 1998: 21- 29). W tym czasie nastąpił na terenach padańskich znaczny wzrost stanu zaludnienia i duży rozwój gospodarczy (CHEVALLIER 1983). W tym początkowym etapie romanizacji II w. p.n.e. istnieją świadectwa kontaktów handlowych ze wschodem greckim oraz południową Italią, gdzie produkowane są pojemniki na wino zwane grecko-italskimi (LYDING WILL 1982: 338-356). Te pojemniki są obecne w różnych znaleziskach na północy Italii a specjalnie w Adrii (TONIOLO 1991; ANFORE ROMANE 1992; MODRZEWSKA-PIANETTI 2000). Wraz z produkcją tych pojemników na wino rozpoczyna się produkcja amfor italskich na dużą skalę (TCHERNIÀ 1986). Również oliwa z regionu Brindisi będzie przedmiotem eksportu, choć na mniejszą skalę, do Italii północnej w II w. p.n.e. Kontakty handlowe, poprzez znaleziska amfor są specjalnie widoczne na wybrzeżu adriatyckim. Rozprzestrzenienie znalezisk amfor z południowej Italii w Transpadanie jest bardzo niejednorodne (BALDACCI 1967-68: 7-50). Obecnie dysponujemy danymi z wykopalisk ratunkowych w Mediolanie i zawsze wartościowymi danymi z wykopalisk w Ligurii, w Luni, co pozwala poznać materiał archeologiczny zachodniej Cisalpiny (BRUNO, BOCCHIO 1991: 260-298; SCAVI DI LUNI 1973, 431-455; 1977: 218-270). Specjalnie w Luni, ze względu na położenie na wybrzeżu oraz port, obecne są różne importy amfor oraz innych materiałów użytkowych z całego Sródziemnomorza (Fig. 2).<br>IMPORT OF AMPHORA INTO CISALPINE GALILEE. The geographical situation of Cisalpine Galilee was unique: it was surrounded by the Alps and the Tyrrean and Adriatic seas. Pad provided passage from east to west while Adyga from north to south. The planes and valleys of Cisalpine Galilee were dissected by a network of roads, of which the Via Postumia was of the greatest strategic significance since the 2nd century B.C. Its topographic location influenced the organisation of trade. The amphora found through excavation are testimony to the fact that northern Italy was divided into zones of inbound trade from the Tyrrean and Adriatic sides. Wine and olives produced on the coast and Greek imports are evidenced by the amphora found in eastern Italy. The products of Lacium and Campagne are most concentrated on the western coast. In the Upper Adriatic there is no evidence of imports from Narbonnian Galilee. Small quantities of Betician amphora of garum were imported into the Cisalpine region e.g. Verona, while Greek wine was brought to Calvatone (Bedriacum). There are few Rhodesian and Aegeian amphora on the coast of Liguria from the first and second centuries A.D. Until the middle of the first century B.C. Adriatic amphora dominate in Milan, likewise in Libarna, Tortona, Acqui Terme and Alba. The distribution of amphora means that southern Piedmont saw an influx of trade from the Tyrrean, Betice, Galilee and Aegean, but was dominated by Adriatic imports.

Bibliografia

ALDINI T. 1981 Fornaci di Forum Popili, Forlimpopoli

AMPHORES ROMAINS 1989 Amphores romaines et l' histoire économique: dix ans de recherche. Actes du colloque de Sienne mai 1986, Rome

ANFORE ROMANE 1992 Anfore romane di Padova. Ritrovamenti delia città, S. Pesavento Mattioli ed., Modena

BALDACCI P. 1967-68 Alcuni aspetti dei commerci nei teritori cisalpini, in: Atti centro studi documentazione sull' Italia Romana vol. I, p. 7-50

BANDELLI G. 1988 Ricerche sulla colonizzazione romana delia Galia Cisalpina, Roma

BELTRAN LLORIS M. 1970 Las dnforas romanas en Espańa, Zaragoza

BELTRAN LLORIS M.1977 L'roblemas de la morfologia y del concepto historico-geografico que recube la notion tipo. Apartaciones a la tipologia de las anforas beticas, in: Methodes classiques et methodes formelles dans l' étude des amphores, Rome, p. 97-131

BERNAL CASASOLA D. 1995 Las anforas del tipo Beltran 68 en Hispania. Problematicay estado de cuestion, in: Actas del XXIII congreso nacional de arqueologia, Elche, p. 251-269

BERNAL CASASOLA D. 1997a Lasproducciones anforicas del bajo Imperio de la antiguedad tardia en Màlaga: estado actual de la investiga cion e hipotesis de trabajo, in: Figlinae malacitane, p. 233 -259

BERNAL CASASOLA D.1997 La production anforica en la Bahia de Algeciras en epoca romana: nuevos datosprocedientes de los talleres de Venta del Carmen (los barrios), in: IV Jornadas de historia del campo de Gibraltar, Los Barrios noviembre

BERNAL CASASOLA D. 1996, Almoraima Revista de Estudios Campogibraltarenos 17, p. 65-74

BERANAL CASASOLA D., NAVAS RODRIGUEZ J. 1996 Un centro alfarero romano a Solobrena, Revista de Arqueologia 182, p. 42-59

BEZECZKY T. 1987 Roman amphorae along the amber route in western Pannonia [BAR, Int.Series], Oxford

BONACINI P. 1996 Pegognaga. Teritorio e insediamento nelprimo medioevo, in: Ambiente padano. Archeologia di un ambiente padano S. Lorenzo di Pegognaga, A.M. Tomassia ed., Firenze, p. 433-466

BONIFICHE E DRENAGGI 1998 Bonifiche e drenaggi co le anfore en epoca romana: apetti tecnici e topografii Atti del seminario di Padova

BONIFICHE E DRENAGGI 1995, S. Pesavento Mattioli ed., Modena

BOSIO L. 1991 Le strade romane nella Venetia e nell' Histria, Padova

BRUNO B., BOCCHIO S. 1991 Anfore, in: Scavi MM3. Ricerche di archeologia urbana a Milano durante la costruzione della linea 3 della metropolitana 1982-1990. 3. 1. I reperti, Milano, p. 260-298

BRUNO B. 1998 Importazioni di merci e itinerari commerciali nella Liguria Transapenninica. Alcune considerazioni sulla presenza di anfore tra la fine del II sec.a.C. e il II sec.d C., in: Optima via, p. 329-345

BUCHI E. 1973 Banchi di anfore a Verona. Note sui commerci cisalpini, in: Il teritorio veronese in età romana. Atti del convegno tenuto a Verona ottobre 1971, Verona, p. 531-637

BUORA M. 1990 Viabilità e insediamenti nell'antico Friuli, in: La Venetia 1990, p. 41-57

CAMBI N. 1980 Le anfore Dr 20 nella Jugoslavia, in: Producción y comercio 1980, p. 363-389

CANAL E. 1998 Testimonianze archeologiche nella laguna di Venezia, Mestre

CARRE B. 1985 Le amphores de la Cisalpine et de l'adriatique au debut de l' Empire, MEFRA 97, 1, p. 207-245

CAVALIERI MANASSE G. 1987 Verona, in: Il Veneto nell' epoca romana II, E. Buchi ed.,Verona, p. 3-57

CAVALIERI MANASSE G.1995 Nuovi indagini nell'area delforo di Verona (scavi 1989-1994), Antichità Alto Adriatiche 42, p. 241-266

CAVALIERI MANASSE G.1998 La via Postumia a Verona, una strada urbana e subu.rba.na, in: Optima via, p. 111-143

CIPRIANO M., CARRE B. 1987 Note sulle anfore conservate nelMuseo di Aquileia, Antichità Alto Adriatiche 29, p. 479-494

CIPRIANO S., MAZZOCCHIN S., PASTORE P. 1991 Novità eproblemi emergenti da un recente ritrovamento di anfore romane a Padova, Quaderni di Archeologia del Veneto 7, p. 163-174

CHEVALLIER R. 1983 La romanizacion celtique du Po: essai d' histoire provinciale, Rome

CHEVALLIER R.1988 Voyage et deplacement dans le monde romain, Paris

CHEVALLIER R. 1998 Les liasons de la Postumia avec l' Occident, in: Optima via, p. 169-175

CZYSZ N. 1998 Roemische Staatstrasse via Claudia Augusta. Der nordliche Streckenabschnitt zwischen Alpenfluss und Donau,in: La Venetia 1990, p. 253-283

DEGRASSI A. 1953 Aquileia e l' Istria in età romana, Studi aquileiesi offerti a G. Brusin, Aquileia

DENTI M. 1991 I romani al Nord del Po, Milano

DYCZEK P. 1999 Amfory rzymskie z obszaru dolnego Dunaju, Warszawa

EX BAETICAE AMPHORAE w druku Ex Baeticae Amphorae. Congreso International, Sevilla, Ecija 1998

FACCHINI M. 1993 L'età romana nel territorio Brignano Frascata. Lo scavo di un fornaceper anfore, Archeologia, p. 91-108

FIGLINAE MALACITANE Figlinae malacitane. Laproducción de ceramica romana en los teritorios malacitanos, E. Serrano Ramos ed., Malaga

FRANZONI L. 1975 Edizione archeologica della carta d' Italia al 100000. Foglio 49 Verona, Firenze

GARCIA VARGAS, LAVADE FLORIDO M. L. 1995 Anforas alto, medio y bajoimperiales producidas en el alfar de Puente Melchor (VManueva, Paso a Nivel): Puerto Real, Cadiz, SPAL. Revista de Prehistoria y Arqueologfa de la Universidad de Sevilla 4, p. 215-228

GARCIA VARGAS E. 1998 La producción de anforas de la Bahia de Cadiz en epoca romana (siglos IIA C. -IVD. C.), Sevilla, Ecija

GOMEZEL C. 1994 Anfore, in: Scavi di Aqileia. L' area a est del foro. Rapporto degli scavi 1989-1991, M.Verzar-Bass ed., Roma, p. 83-85

GONZALEZ M. et al. 1998 Contenitori per garum e loro paste. Confronto fra Dr 7-11 dai ritrovamenti del Veneto, Archeologgia e Calcolatori 9, p. 331-342

HESNARD A. 1980 Un depit augusteén d' amphores à la Longarina, Ostie, in: The seaborne commerce of ancient Rome: studies in archaeology and history, MAAR 35, p. 141-156

LA VENETIA 1990 La Venetia nell' area padano-danu.bia.na. Le vie di communicazione, Convegno internazionale Venezia aprile 1988, M. Pavan, G. Rosada eds, Padova

LAGOSTENA BARRIOS L. 1996 Alfareria romana en la Bahia de Cddiz, Cadiz

LAVIZZARI PEDRAZZINI M. P. 1998 Lroduzioni e commerci in Italia settentrionale, in: Optima via, 273-282

LOVECCHIO M M. 1989 Commercio e ceramica bizantina in Italia [BCH Suppl. XVIII], p. 95-117

LYDING WILLE. 1982 Greco-italic amphorae, Hesperia 51, p. 338-356

MAIER-MAIDL V. 1992 Stempel und Inschriften auf Amphoren von Magdalensberg, Klagenfurt

MANACORDA D. 1977 Anfore spagnole in Pompei, in: L' instrumentum domesticum a Ercolano e Pompei nella prima età imperiale I [Quaderni di Cultura materiale], Roma, p. 121-131

MARTINEZ MANGATO J., CARRERAS MONFORT C. 1993 Anforas de salazon y la na.vega.cion comercial via atlantica in epoca romana. La conexion Baetica-Britannia, in: Actas del XXII congreso nacional de arqueologia, Vigo, p. 101-11

MANGATO J. M. 1997 El conjunto de anforas altoimperiales de salazon de Ceuta, in: Anforas del Museo de Ceuta, Ceuta, p. 27- 46

MARTINEZ MANGATO J. 1992 Las tecnicas depesca en la Antiguedady su implicaccion economica en el abasacimeiento de las industrias de salazon, CuPAUAM. Cuadernos de Prehistoria y Arqueologia de Universidad Autonoma de Madrid, p. 219-244

MARTIN-KILCHER K. 1987 Die roemischen Amphoren aus Augst und Kaiseraugst. Forschungen zur roemischen Handels und Kulturgeschichte 1. Die suedspanischen oelamphoren (Gruppe 1), Augst

MAZZOCCHIN S., FAILLA A. 1993 Anfore romane dipadova: leanfore con „collo adimbuto"dello scavo diRoncaglia diPonte S.Nicolo, Quaderni di Archeologia del Veneto 9, p. 148 -157

MODRZEWSKA I. 1995a Anfore spagnole nella laguna e terraferma Veneta (Italia), in: Acts of european meeting an ancient ceramics, november 1993 Barcelona, Barcelona, p. 154-156

MODRZEWSKA I., CANAL E. 1993 Anfore della laguna di Venezia. Scelta di ritrovamenti [Technical Report 168 Consiglio Nazionale delle Ricerche], Venezia

MODRZEWSKA I.1995 Anfore spagnole nel Veneto, Pisa

MODRZEWSKA I.1998 Il commercio fra Cadice, Aquileia e Virunum in epoca romana, Quaderni Friulani di Archeologia 8, p. 127-130

MODRZEWSKA I., ODDONE M., PIANETTI F. 1995 Forms and pastes ofspanish amphoras found in the Veneto Region (Italy), in: The ceramic cultural heritage, P. Vicentini ed., Firenze, p. 505-512

MODRZEWSKA I., PIANETTI F. 1997 Il mistero dannunziano riflesso sulle anfore, Quaderni Friulani di Archeologia 7, p. 68 -75

MODRZEWSKA-PIANETTI I. 2000 Sulla storia della laguna di Venezia nell'Antichità [Swiatowit, Suppl. A VIII], Varsavia

MOLINA VIDAL J. 1997 La dinamica comercial romana entre Italia e Hispania Citerior (siglos II a.C - II d. C.), Alicante

MORA SERRANO B., CORALES AGUILAR P. 1997 Establecimientos salasarios y producciones anforicas en los territorios mala.cita.nos, in: Figlinae malacitane, p. 27-59

MOREL J. P. 1989 Les amphores et les autres céramiques (sur quelquesproblemes amphoriques), in: Amphores romaines 1989, p. 523-557

MUFFATTI MUSELLI G. 1986 Diffusione dell' anfora tronco-conica da olive nel I sec. D.C., Rivista Archeologica dell' Antica Provincia e Diocesi di Como 186, p. 187-215

OPERAZIONE IULIA FELIX 1994 Operazione Iulia Felix. Lo scavo subacqueo della nave romana rinvenuta al Lago di Grado (Marino delFriuli), S. Fozzati et al. eds, Gorizia

OPTIMA VIA 1998 Optima via. Atti del convegno internazionale di studi: Postumia, storia e archeologia di un grande strada romana alle radici dell'Europa, Cremona giugno 1996, G. Sena Chiesa ed., Cremona

ORTALLI J. 1992 La Cispa.da.na: via Emilia e altre strade, in: Tecnica stradale romana, Roma p. 148-160

PALLARES F. 1985 La nave romana di Diano Marina, in: VI Congreso internacional de arqueologia submarina Cartagena 1992, Madrid, p. 285-289

PANELLA C. 1989 Le anfore italiche del II secolo d.C., in: Amphores romaines 1989, p. 139-178

PASSI PICHER L. 1998 La colonia latina di Cremona: vie di comunicazione alla luce dei recenti ritrovamenti, in: Optima via, p. 99-110

PAULI P. 1986 Archeologia dette Alpi, Milano (tlum. z niem. S. Marchioro De Maria) 1986

PEACOCK D. P. S. 1975 Amphorae and beticanfish industry, The Antiquaries Journal 54, 2, p. 232-243

PESAVENTO MATTIOLI S. 1998 I commerci di Verona e il ruolo della via Postumia. Un aggiornamento sui dati delle anfore, in: Optima via, p. 317- 325

PICCOTINI G. 1989 Die Roemer in Karnten, Klagenfurt

POCZY K. 1998 Il prolungamento della via Postumia con il tratto tra Aquileia ad Aquincum,, in: Optima via, p. 160-165

PRODUCCION Y COMERCIO 1980 Produccion y comercio del aceite en la antigüedad. Primer congreso internacional Madrid 1980, J. M. Blazquez ed., Madrid, p. 281-336

RADULESCU A. 1976 Anfore romane si romano-bizantine din Dacia Minor, Pontica 9, p. 99-114

RAMALLO ASENSIO F. 1985 Envases para salazon en el bajo Impero, in: Congreso internacional de arqueologia submarina Cartagena 1982, Madrid, p. 435-442

REBECCGI F. 1998 Scultura e tradizione colta nella Cisalpina romana. Evoluzione e cronologie aperte, in: Optima via, p. 189-206

SARTOTRI F. 1960 Verona romana. Storia, politica economica e amministrativa, in: Verona e il suo territorio vol. I, Verona, p. 161-259

SCAVI DI LUNI 1973,1977 Scavi di Luni, A. Frova ed., Roma

SENA CHIESA G. 1998 Calvatone — Bediacum: vicus commerciale lungo la via Postumia, in: Optima via 345-367

TCHERNIÀA. 1986 Le vin d'Italie romaine. Essai d'histoire economique d'après les amphores, Rome

TNIOLO 1991 Le anfore di Altino, Archeologia Veneta 9, Padova

TORELLI M. 1988 L'età regia e repubblicana, in: Storia dell' urbanistica. Il mondo romano, Roma-Bari, p. 5-164

TOZZI P. T. 1972 Storia padana antica. Ilteritorio tra Adda e Mincio teritorio, Milano

UGGER 1998 Per la storia della via Postumia, in: Optima via, p. 55-59 I G.

UGGER 1990 I collegamenti stradali tra Roma e Decimo Regio, in: La Venetia 1990, p. 31-40

UGGERI G. U. 1998 Le vie d'acqua nella Cisalpina romana, in: Optima via, p. 73 - 85

VILLA L. 1994 Le anfore tra tardo antico e medioevo, in: Ad mensam. Manufatti d'uso da contesti archeologici tra tarda antichità e medioevo, S. Lusuardi Siena ed., Udine, p. 335-431

VOLONTÉ 1998 L'importazione di oggetti d'uso e dipregio a Cremona romana. Appunti dai materiali delMuseo Civico ,A.la Ponzone"di Cremona,, in: Optima via, p. 301-310

VOLPE E. 1990 La Daunia nell' etk della romanizzazione. Paesaggio agrario, produzione, scambi, Bari

ZABEHLICKY- SCHEFFENEGGER S. 1989 Magdalensberg: rapporti commerciali fra Cisaplpina e regione Transpadana, in: Optima via, p. 283-292

ZACCARIA C. 1989 Per una prosopografia dei personaggi menzionati sui bolli delle anfore romane nell' Italia nord-orientale, in: Amphore romaines 1989, p. 469-488

ZACCARIA C. 1992 L'arco alpino orientale nell' etk romana, in: Castelraimondo I. Scavi 1988-1990, S. Santoro-Bianchi ed.,Roma, p. 75-98