pl
Oryginalny artykuł naukowy
Światowit

Techniki administracji w północnej Mezopotamii we wczesnym okresie epoki brązu

2000, 43, Tom 43, Nr A

Dorota Ławecka

0000-0001-9045-3078

Faculty of Archaeology, University of Warsaw

DOI

-

Data publikacji

04.01.2000

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

archeologia

Język publikacji

polski

Pliki do pobrania

PDF 16 MB

Artykuł

Liczba wyświetleń:47

Liczba pobrań:5

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Najbardziej bezpośrednim źródłem, z którego możemy czerpać informacje o sposobach zarządzania gospodarką i na temat struktury aparatu administracyjnego są przekazy pisane. Znaleziska tabliczek z pismem klinowym pochodzących z wczesnego okresu epoki brązu należą w północnej Mezopotamii jeszcze ciągle do rzadkości; niewielkie zespoły tabliczek znaleziono do tej pory jedynie na kilku stanowiskach. Sytuacja taka wydaje się raczej nieprawdopodobna na terenie, gdzie istnieją duże, ufortyfikowane miasta i przebiegają ważne szlaki handlowe. Prawie zupełny brak dokumentów pisanych na obszarze pólnocnego Iraku i północno-wschodniej Syrii wydaje się wynikać raczej z niedostatecznego przebadania terenu, a w miarę prowadzonych prac wykopaliskowych dokumentów pisanych w ostatnim okresie przybywa. Opinię tę potwierdza fakt znalezienia w latach dziewięćdziesiątych na stanowisku Tell Beydar w dorzeczu Chaburu stu kilkudziesięciu tabliczek (większość z nich, odkrytych w przypadkowym kontekście, użyta została jako materiał izolacyjny przy budowie domu) zapisanych pismem klinowym w języku semickim, pochodzących z końca okresu wczesnodynastycznego.1 Prace nad ich odczytaniem trwają, wiadomo już jednak, że są to tabliczki o treści gospodarczej, rachunki miesięczne powstałe dla potrzeb administracji. Mowa w nich między innymi o przydziałach i potwierdzeniu odbioru bydła, o składzie zespołów rolniczych; występują nazwy jeszcze nie zlokalizowanych miejscowości.2 Tabliczki te jednoznacznie wskazują na istnienie w mieście ośrodka administracyjnego z rozbudowaną biurokracją. Jest to jednak jak na razie jedyny zespół tekstów z końca okresu wczesnodynastycznego na tym terenie.<br>TECHNIQUES OF ADMINISTRATION IN NORTHERN MESOPOTAMIA IN THE EARLY BRONZE AGE. The best source of information on the ways of managing of the resources and the structure of administrative apparatus are written texts. The first texts discovered so far and coming from the regions in question date back to the end of the pre-dynastic period. They deal with subjects connected with economy (there are some examples of school tablets as well) but they were discovered only at three archaeological sites and their number is too small to bring satisfactory information. The informational gap is partly filled by the artefacts described in this article: tokens, bullae, door seals made of clay and bearing imprints of cylinder seals on them. On the basis of this archaeological data some conclusions concerning administrative techniques can be drawn. The remains of warehouses are evidence for central stocking and then redistribution of the goods. The variety of archaeo-botanic samples as well as a great number of the standardized vessels (of the sila-bowls type), which may have been connected with food rations given out to the workers hired by the state. The development of administrative techniques and the introduction of writing give information on the level of development of northern Mesopotamia in the early period of the Bronze Age.

Bibliografia

BACHELOT L. 1987 The French Archaeological Expedition to Saddam-Dam, The 2nd Campaign at Kutan, May/June 1984, in: RESEARCHES 1987, p.89-98.

BISCIONE R. 1982 La ceramica del III millenio, in: P.E. Pecorella, M. Salvini, Relazione preliminare sulle campagne 1980 e 1981 a Tell Barri/Kahat, nel bacino del Habur, Roma, p. 45-50.

BRETSCHNEIDER J. et al. 1997 J. Bretschneider et al., TellBeydar dans le monde mésopotamien, in: TALON, LERBERGHE 1997, p. 79-183.

BUCELLATI G., KELLY-BUCELLATI M. 1988 Mozan 1, The Soundings of the First Two Seasons, [Bibliotheca Mesopotamica vol. 20], Malibu. 1995-96 The Royal Storehouse ofUrkesh: The Glyptic Evidence from the Southwestern Wing, AfO 42/43, p. 1-32.

BUCELLATI G., KELLY-BUCELLATI M. 1996 Evidence for a Royal Palace at Tell Mozan/Urkesh, Orient Express 3, p. 72-76.

CHARPIN D. 1987 Tablettesprésargonique de Mari, MARI 5, p. 65-128.

CHARVÂT P. 1988 Archaeology and Social History: The Susa Sealings, Ca. 4000 - 2340 B.C., Paléorient 14/1, p. 57-63

COLLON D. YALE The Ninevite 5 Impressions from Niniveh, p. 1-17 (Nieopublikowane akta kongresu: The Origins of North Mesopotamian Civilization: Ninevite 5 Chronology, Economy, Society, Yale University, New Haven, Connecticut, December 15-19, 1988).

CURTIS J. 1982 Chagar Bazar, in: J.Curtis ed., Fifty Years of Mesopotamian Discovery, The Work of the British School of Archaeology in Iraq, 1932-1982, London, p. 79-85.

CURVERS H. H., SCHWARTZ G.M. 1990 Excavations at Tell al-Raqa'i: A Small Rural Site of Early Urban Northern Mesopotamia, AJA94/1, p. 3-23.

DOHMANN H. 1988 Die Krugverschlüsse, in: P. Pfälzner, Tell Bderi 1985, Bericht über die erste Kampagne, DaM. 3, (p. 253-257), p. 223-386.

EMBERLING G. et al. 1999 Excavations at Tell Brak 1988: Preliminary Report, Iraq 61, p. 41.

FERIOLI P., FIANDRA E. 1983 Clay Sealings from Arslantepe VIA: Administration and Bureaucracy, in: FRANGIPANE, PALMIERI 1983, p. 455-509.

FINKEL I. J. 1985 Inscriptions fom Tell Brak 1984, Iraq 47, p. 187-201.

FINKEL I. J. 1988 Inscriptions fom Tell Brak 1985, Iraq 50, p. 83-86.

FOREST J.D. 1987 Khirbet Derak and Kutan: A Preliminary Report about the French Excavations in the Saddam Dam Area (1983-1984), in: RESEARCHES 1987, p. 82-88.

FORTIN M. 1989 Trois campagnes de fouilles à Tell 'Atij: Un comptoir commercial du IIIème millénaire en Syrie du Nord, BCSMS 18, p. 35-56.

FORTIN M. 1990 Rapport préliminaire sur la seconde campagne de fouilUes à Tell 'Atij et la première à Tell Gudeda (automne 1987) sur le moyen Khabour, Syria 67, p. 219-256.

FRANGIPANE M., PALMIERI A. eds, 1983 Perspectives on Protourbanization in Eastern Anatolia: Arslantepe (Malatya). An Interim Report on 1975-1983 Campaigns, Roma.

FUKAI S. et al. 1974 Telul eth Thalathat, The Excavation of Tell V, The fourth Season (1965), vol. 3, Tokyo.

FULLER M., FULLER N. 1997 Tuneinir, in: WEISS 1997a, p. 144 sq.

GADD C.J. 1937 Tablets from Chagar Bazar, 1936, Iraq 4, p. 178-183.

ILLINGWORTH N. J. J. 1988 Inscriptions fom Tell Brak 1986, Iraq 50, p. 87-108.

KELLY-BUCELLATI M. 1988 Artifacts from the Excavations, in: BUCELLATI, KELLY-BUCELLATI 1988, p. 65-81.

KELLY-BUCELLATI M. 1990 Three Seasons of Excavation at Tell Mozan, in: S.Eichler et al., Tall al-Hamidiya 2, Freiburg, p. 119-131.

KOLIŃSKI R., ŁAWECKA D. 1992 Report of Polish Excavations at Tell Abu Hafur, North Syria 1988-1989. Area A., DaM. 6, p. 177-246.

LEBEAU M. 1997 Lebeau, Beydar, in: H. Weiss, Excavations in Syria, AJA 101/1, p.97-148, p. 111 sq.

LIVERANI M. 1983 Fragments of Possible Counting and Recording Devices, in: FRANGIPANE, PALMIERI 1983, p. 511-521.

MALLOWAN M. E. L. 1936 The Excavations at Tal Chagar Bazar and an Archaeological Survey of the Habur Region, 1934-5, Iraq 3, p. 1-86.

MATTHEWS R. J. 1995 Excavations at Tell Brak, 1995, Iraq 57, p. 87-11

MATTHEWS R. J. 1996 Excavations at Tell Brak, 1996, Iraq 58, p. 65-77.

MATTHEWS R. J. 1998 Image and Function in early Ninevite 5 administration, in: Written on Clay and Stone, Ancient Near Eastern Studies Presented to Krystyna Szarzyńska on the Occasion of her 80th Birthday, p. 55-63. MATTHEWS R. J. et al. 1994 Excavations at Tell Brak, 1994, Iraq 56, p. 177-194.

MAZZONI S. 1984 Seal-Impressions on Jars from Ebla in EBIA-B, Akkadica 37, p. 18-45.

MOORTGAT-CORRENS U. 1988 Tell Chuera im Nordost Syrien. Vorläufiger Bericht über die neunte und zehnte Grabungskampagne, 1982 und 1983, Berlin.

MOORTGAT A., MOORTGAT-CORRENS U. 1976 Teil Chuera in Nordost-Syrien, vorläufiger Bericht über die siebente Grabu.ngskampa.gne 1974, Berlin

OATES J. 1982 Some Late Early Dynastic III Pottery from Tell Brak, Iraq 44/2, p. 205-219.

OATES J. 1990 Tell Brak in the Fourth and ThirdMillenia: From Uruk to Ur III, in: S. Eichler et al., Tall al-Hamidiya 2, Freiburg, p. 133-147.

OATES J. 1993 An Akkadian Administrative Device from Tell Brak, in: M. Frangipane et al. eds, Between the Rivers and Over the Mountains, Archaeologica Anatolica et Mesopotamica Alba Palmieri dedicata, Roma, p. 289-305.

OATES D., OATES J. 1989 Akkadian Buildingat Tell Brak, Iraq 51, p. 193-211.

OATES D., OATES J.1991 Excavations at Tell Brak 1990-1991, Iraq 53, p. 127-143.

OATES D., OATES J.1993 Excavations at Tell Brak 1992-93, Iraq 55, p. 155-199.

OATES D., OATES J. 1994 Tell Brak: A Stratigraphic Summary, 1976-1993, Iraq 56, p. 167-176.

ODANI N., Ii H. 1981 Tell Gubba, in: H.Fujii ed., Preliminary Report of Excavations at Gubba and Songor, Al-Rafidan II, p. 141-163.

ORTHMANN W. 1986 The Origins of Tell Chuera, in: H. Weiss ed., The Origins of Cities in Dry-Farming Syria and Mesopotamia in the Third Millenium B.C., Guilford, Connecticut, p. 61-70.

PARAYRE D. 1987-88 TellLeilan 1987: Sceaux et empreintes de sceaux, AAAS 37-38, p. 128-141.

PFÄLZNER P. 1990 Tell Bderi — the development of a Bronze Age town, in: S.Kerner ed., The Near East in Antiquity, German contributions to the archaeology of Jordan, Palestine, Syria, Lebanon and Egypt, vol.1, Amman, p. 63-79

PFÄLZNER P. 1998 Eine Modifikation der Periodisierung Nordmesopotamiens im. Jtsd v. Chr., MDOG 130, p. 69-71.

PITTMAN H. 1994 The Glazed Steatite Glyptic Style, Berlin.

POSTGATE N. 1992 Early Mesopotamia, Society and economy at the dawn of history, London, New York.

RESEARCHES... 1987 Researchs [/] on the Antiquities of Saddam Dam Basin Salvage and other Researches, Baghdad.

ROAF M. 1983a Tell Mohammad 'Arab, Eski Mosul Dam Salvage Project, British Archaeological Expedition,Catalogue of Registered Objects, Sumer 39, p. 83-94.

ROAF M.1983b A Report on the Work of the British Archaeological Expedition in the Eski Mosul Dam Salvage Project, from November 1982 to June 1983, Sumer 39, p. 68-77.

ROAF M.1984 Excavations at Tell Mohammed Arab in the Eski Mosul Dam Salvage Project, Iraq 46, p. 141-156.

ROGEAU O. 1993 Le secret de Tell Beydar, Le Vif/L'Express, 12 Novembre, p. 10-12.

ROVA E. 1988 Distribution and Chronology oftheNiniveh 5 Pottery and of its Culture, Roma.

SCHMANDT-BESSERAT D. 1995 Record Keeping Before Writing, in: J.M. Sasson ed., Civilizations of the Ancient Near East, London, p. 2097-2106.

SCHWARTZ G. M., CURVERS H. H. 1993-94 Tallar-Raqa'i, AfO 40/41, p. 246-257.

SPANOS P. Z. 1988 Ausgrabungen in Tall Durdara (Eski Mosul Projekt) und Tall Hamad Aga as-Sagir (Gazira Projekt), Nordirak, 1986, MDOG 120, p. 59-92.

STEIN D. 1993 Tell Karrana 3, Glyptic, in: G. Wilhelm, C. Zaccagnini, Tell Karrana 3, Tell Jikan, Tell Khirbet Salih, Mainz am Rhein, p. 141-144.

TALON Ph., LERBERGHE K. Van eds. 1997 En Syrie, Aux Origines de l'Ecriture, Brepols.

VOET G., BRETSCHNEIDER J. 1997 Les pratiques administratives: glyptique et écriture, in: TALON, LERBERGHE 1997, p. 61-71.

WEISS H. 1990 Tell Leilan 1989: New Data for Mid-Third Millenium Urbanization and State Formation, MDOG 122, p.193-218.

WEISS H. 1992 Tell Leilan <<sila bowls>> and the Akkadian Reorganization of Subarian Agricultural Induction, Orient Express 2, p.16-23.

WEISS H. 1997 Leilan, in: H. Weiss, Excavations in Syria, AJA101/1, (p. 97-148), p. 126-129.

WEISS H., COURTYM.-A. 1993 The Genesis and Collapse of the Akkadian Empire: The Accidental Refraction of Historical Law, in: M.Liverani ed., Akkad, The First World Empire, Structure, Ideology, Traditions, Padova, p. 131-155.

WEISS H. et al. 1993 The Genesis and Collapse of Third Millenium North Mesopotamian Civilization, Science 261, p. 995-1004.