"Naczynia portretowe" kultury Moche : fenomen czy mit?

Abstrakt

K ul tura Moche (Mochica) jest jedną z najlepiej rozpoznanych kultur archeologicznych północnego wybrzeża Peru. W okresie od I do poł. VIII w. n.e., czyli w tzw. Wczesnym Okresie Przejściowym, ludność tej kultury skolonizowała dolne i środkowe partie dolin rzecznych dzisiejszych departamentów: Piura, Lambayeque, La Libertad i Ancash, budując jeden z najsilniejszych wczesnych organizmów politycznych obszaru andyjskiego. Wpływy Moche objęły pas wybrzeża o długości ponad 600 km, a ludność tej kultury w kulminacyjnym momencie jej rozwoju szacuje się na ok. 250 tys. osób. Maksymalny rozkwit kultury Moche nastąpił ok. V-VI w. n.e., to znaczy w czwartej z jej pięciu faz rozwojowych wyróżnionych przez wybitnego kolekcjonera i badacza peruwiańskiego Rafaela Larco Hoyle. Zarówno na podstawie danych wykopaliskowych jak i niezwykle bogatego zespołu przedstawień ikonograficznych przypuszcza się, że kulturę tę tworzyło sprawnie zarządzane społeczeństwo rolnicze (rozbudowany system irygacyjny i sieć dróg), którego religijnym i politycznym centrum były monumentalne piramidy wzniesione w dolinie Moche (Huaca del Sol i Huaca de la Luna). Obecnie większość badaczy sądzi,1 że w przypadku Moche nie mamy jednak do czynienia z jednym organizmem państwowym czy choćby quasi-państwowym, lecz raczej z szeregiem wodzostwkacykatów (chiefdoms) rozwijających się w każdej z ważniejszych dolin wybrzeża, z których każde posiadało silne centrum ceremonialne (z monumentalną architekturą religijną wzniesioną z cegły mułowej). Wiele hipotez związanych z organizacją administracyjno-ekonomiczną oraz strukturą religijną społeczeństwa Moche udało się zweryfikować dzięki badaniom wykopaliskowym ostatnich lat prowadzonych na takich stanowiskach jak Huaca de la Luna (dol. Moche), Sipan (dol. Lambayeque) czy San José de Moro (dol. Jequetepeque). Obecnie wydaje się prawie pewne, że władza religijna i świecka mogły być w społeczeństwie Moche skupione w jednym ręku, a członkowie najwyższej elity mogli uosabiać, w czasie obrzędów religijnych, bóstwa lokalnego panteonu.<br>"PORTRAIT VESSELS" OF THE MOCHE CULTURE - A FENOMENON OR A MYTH? So called "portrait vessels" (huacos retrato) of the culture Moche (Mochica) from the northern coast of Peru (1st- 8th cent. AD) are unique fenomena in the history of pre-Columbian art. They were made in moulds, decorated with plastic elements and painted. Most of them were found in graves but, as the result of repeated looting excavations, in the majority of cases their exact archaeological context in is unknown. This article concentrates on some of the leading hypotheses concerning this group of vessels, that have appeared in literature so far and on discussing possible interpretations thereof. The author of this text has so far documented about 600 artefacts of this type from three Peruvian museums. In the final section of the article, a project is presented aimed to analyse and describe the collection in question, together with the most important queries in this field.