Światowit

Cultural Monolith or Mosaic of Diversity? A Contribution to the Study of Funerary Practices on the South-Western Fringe of Old Prussian Territory

2025, 63, No. 1

Ludwika Jończyk

0000-0003-0036-3998

Faculty of Archaeology, University of Warsaw

University of Warsaw, Faculty of Archaeology

DOI

-

Publication date

31.12.2025

Publishing model

open access

License type

CC BY 4.0 Int.

Field

Humanities

Discipline

archeology

Language of publication

English

Downloads

PDF 18 MB

Article

Number of views:35

Number of downloads:39

Crossref citations:0

Altmetric score:0

Abstract

For many years, research on the funerary practices of early medieval Old Prussians has focused almost exclusively on evidence from the Sambian Peninsula. Recent discoveries, however, have provided a wealth of new data that enabled the first comprehensive analyses of Yatvingian burial customs. The present article reviews the current state of knowledge concerning early medieval cemeteries in the south-western Old Prussian lands, i.e., in Pomesania. Published studies and archival records pertaining to eight burial sites were collated and examined. The analysis indicates that cremation was the prevailing rite, performed in two principal types of pit graves: standard circular pits and large, several-metre-long features. Occasional inhumations are most likely linked to the process of Christianization. Cemeteries were almost invariably established near water. Recurrent characteristics include stone constructions, a relative paucity of metal grave goods, and frequent evidence for food offerings, indicated by small, wide-mouthed vessels and burnt animal bones. The study demonstrates that early medieval Old Prussian mortuary practices were quite diverse. In each region where sources permit meaningful analysis, Sambia, Yatvingia, and Pomesania, the burial rite, while sharing several fundamental traits such as cremation and the presence of collective graves, displays distinctive regional features.

Keywords:

Bibliography

Antoniewicz J. 1955, Ciekawe naczynie z miejscowości Szurpiły, pow. Suwałki, Wiadomości Archeologiczne 22, 369–70.

la Baume W., Wilczek J. 1940, Die frühmittelalterlichen Silberwaagen aus Ostpreußen, Alt-Preußen 5, 39–43.

Bezzenberger A. 1914, Gräberfeld bei Laptau, Sitzungsberichte der Altertumsgesellschaft Prussia 23, 157–80.

Bitner-Wróblewska A., Nowakiewicz T., Rzeszotarska-Nowakiewicz A., Wróblewski W. 2008, Treść i Znaczenie Odzyskanych Ksiąg Inwentarzowych Prussia-Museum in: A. Bitner-Wróblewska (ed.), Archeologiczne Księgi Inwentarzowe Dawnego Prussia-Museum, Olsztyn, 128–189.

Chilińska-Früboes A. 2024, Zapomniane stanowiska archeologiczne z okolic Królewca, Wiadomości Archeologiczne 75, 367–420.

Dębowska B. 2001, Wczesnośredniowieczne cmentarzysko w Cerkiewniku, Warmińsko-mazurski biuletyn konserwatorski 3, 7–39.

Dorr R. 1914, Das Vorgeschichtliche Gräberfeld von Benkenstein-Freiwalde, Kr. Elbing (700-1150 n.Chr.), Mitteilungen des Copernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn 22, 2–26.

Engel C. 1931, Tätigkeitsbericht der vorgeschichtlichen Abteilung des Prussia-Museums in Königsberg Pr., Nachrichtenblatt für Deutsche Vorzeit 7, 6–11.

Engel C. 1939, Das Jüngste heidnische Zeitalter in Masuren, Prussia. Zeitschrift für Heimatkunde 33, 41–57.

Engel C., n.d., Pr. Arnau: Altpreussische Friedhof auf dem Käppchen bei Pr. Arnau, typescript in the Rudolf Grenz’s archive in Museum Schloss Gottorf (Schleswig).

Engel C., la Baume W. 1937, Kulturen und Völker der Frühzeit im Preußenlande, Königsberg.

Engel M. 2020, “Kraina konnych wojowników?” Przegląd uzbrojenia i oporządzenia jeździeckiego na terenach jaćwieskich od schyłku IX do XIII w., Acta Militaria Mediaevalia 16, 57–87.

Engel M., Siemaszko J. 2019, Jaćwieskie cmentarzysko ciałopalne w Krukówku, pow. suwalski. Okoliczności odkrycia i opis znalezisk, Studia Archaeologica Sudauica 2, 299–309.

Gaerte W. 1933, Tätigkeitsbericht der vorgeschichtlichen Abteilung des Prussia-Museums in Königsberg, Pr., Nachrichtenblatt für Deutsche Vorzeit 9, 11–14.

Goßler N. 2013, Die mittelalterlichen Steigbügel aus dem Berliner Bestand der Prussia-Sammlung (ehemals Königsberg/Ostpreußen) – Studien zu Typologie, Chronologie und Kulturgeschichte, Acta Praehistorica et Archaeologica 45, 109–215.

Heydeck J. 1874, [no title], Auszug aus dem Sitzungsbericht der Gesellschaft vom 5. Juni 1874, Schriften der PhysikalischÖkonomischen Gesellschaft zu Königsberg in Pr. 15, 14–16.

Heydeck J. 1890, Das Gräberfeld bei Ekritten, Sitzungsberichte der Altertumsgesellschaft Prussia zu Königsberg i. Pr. 15, 127–131.

Heym H. 1938, Das Gräberfeld Zohpen, unpublished typescript in the Library of the Archaeological Museum in Poznań.

Hollack E. 1893, Gräberfeld bei Viehof, Kr. Labiau, Sitzungsberichte der Altertumsgesellschaft Prussia 18, 24–29.

Hollack E. 1908a, Die Grabformen ostpreussischer Gräberfelder, Zeitschrift für Ethnologie 40, 145–193.

Hollack E. 1908b, Erläuterungen zur vorgeschichtlichen Übersichtskarte von Ostpreußen, Berlin-Glogau.

Hollack E. 1914, Ein neues Gräberfeld bei Ekritten, Kr. Fischhausen, Sitzungsberichte der Altertumsgesellschaft Prussia 23, 280–286.

Jahn Ch., Ibsen T. 2024, Wiskiauten/Mochovoe: das wikingerzeitliche Gräberfeld: Funde und Befunde der Ausgrabungen 1865−1939, Baden-Baden.

Jaskulska E. 2022, Szczątki ludzkie, in: S. Wadyl (ed.), Miejsce, które rodziło władzę. Gród z początków wczesnego średniowiecza w Pasymiu na Pojezierzu Mazurskim, Warszawa, 307–315.

Jończyk L. 2012, Niemcowizna, st. 1, woj. podlaskie. Badania w roku 2011, Światowit, 9 (50) fasc. B, 319–322.

Jończyk L. 2024, Gräberfelder der Czarna Hańcza Gruppe. Die Bestattungsbräuche der alten Sudauer, Praehistorische Zeitschrift 99.3, 1018–1044.

Jończyk L. 2025, Funeral Rites of the Yotvingians. Excavations from a Cemetery in North-Eastern Poland, Turnhout.

Jończyk L., Daszkiewicz M. 2024, Ceramika ze stan. 8 w Szurpiłach (Mosiężysko) w świetle wyników badań archeometrycznych, in: M. Dworaczyk, B. Gruszka, A. Janowski (eds), Ceramika wczesnośredniowieczna w Polsce – stan i potrzeby badań, Szczecin, 447–481.

Kazakevičius V. 2007, Vikingų ir Baltų genčių konsolidacijos laikotarpis, in: Lietuvos istorija. Geležies amžius, vol. 2, Vilnius, 299–412.

Kępiński K., Zieliński S. 2015, Wielkie odkrycie koło Jerzwałdu, Odkrywca 15, 6–10.

Kobylińska U., Kobyliński Z., Wach D. 2000, Wczesnośredniowieczne cmentarzysko pruskie w Dobrzykach, st. XXVIII, gmina Zalewo, województwo warmińsko-mazurskie, Warmińsko-mazurski biuletyn konserwatorski 2, 12–76.

Koperkiewicz A. 2012, Fenomen obrzędowości pogrzebowej z wczesnej fazy recepcji chrześcijaństwa na przykładzie cmentarzysk z rubieży słowiańsko-pruskiej, in: K. Grążawski, M. Dulinicz (eds), Pogranicza kulturowe w Europie średniowiecznej. Słowianie i ich sąsiedzi, Brodnica-Warszawa-Olsztyn, 107–126.

Kulakov V.I. 1990, Drevnosti Prussov VI–XII vv., Moskva.

Kulakov V.I. 2007, Doll’kaim-Kovrovo. Issledovaniâ 1992–2002 gg., Minsk.

Kulakov V.I. 2016, Prussy épohi Vikingov: Žizn’ i byt obŝiny Kaupa, Kaliningrad.

Kulakov V.I. 2020, Zol’nik na Gore Velikanov, Res Humanitariae 27, 228–239.

Lewoc I., Miłek S., Nowakiewicz T., Rembecki D. 2021, Jaćwingowie znad Szczeberki. Informacje wstępne, Studia Archaeologica Sudauica 3, 301–304.

Martyka K., Hoffmann M. 2015, Wyjątkowe odkrycie w Jerzwałdzie. (https://muzeum.olsztyn.pl/3764,Wyjatkowe-odkrycie-w-Jerzwaldzie.html; acces 03.07.2025).

Podzuweit J. 1940, In grauer Vorzeit in unserem Heimatkreise, Heimatkalender für den Kreis Ebenrode Ostpr., Ebenrode.

Pronin G. N., Smirnova M. E., Mišina T. N., Novikov V. V. 2006, Mogil’nik Povarovka X-XIII vv. (Kaliningradskaâ Oblast), Moskva.

Szczepański S. 2019a, Pomezania. Na styku świata pogańskiego i chrześcijańskiego (Studia z dziejów), Olsztyn.

Szczepański S. 2019b, Surkapurn and Kreken: The Phenomena of Name and Place and the Organization of Sacred Space in Prussia Using Archaeology and Other Sources, in: A. Pluskowski (ed.), Ecologies of Crusading, Colonization, and Religious Conversion in the Medieval Baltic, Turnhout, 175–184.

Tischler O. 1890, Über den Zuwachs der archäologischen Sammlung des Provinzial-Museums im Jahre 1888, Schriften der Physikalisch-Ökonomischen Gesellschaft zu Königsberg in Pr. 30, 25–32.

Wadyl S. 2016, Naprom, powiat Ostróda (Gross Nappern, Kr. Osterode). Wczesnośredniowieczne cmentarzysko w świetle danych archiwalnych, Komunikaty Mazursko-Warmińskie 1, 3–10.

Wadyl S., Skvorcov K. 2018, Nowoodkryta ostroga typu lutomierskiego z Półwyspu Sambijskiego. Przyczynek do studiów nad kontaktami słowiańsko-bałtyjskimi, Przegląd Archeologiczny 66, 225–235.

Wróblewski W. 2006, Aschenplätze – the forgotten burial rituals of the Old Prussians, Archaeologia Lituana 7, 221–234.

Wyczółkowski M. 2002, Przykłady grobów typu Alt Käbelich z terenu Prus, in: J. Wrzesiński (ed.), Popiół i kość. Funeralia lednickie 4, Sobótka-Wrocław, 489–494.

Žemantauskaitė M., Fediajevas O. 2018, Žvalgymai Cigoniškiuose. Archeologiniai tyrinėjimai Lietuvoje 2017 m., 591–597.

Similar publications