Pottery Vessels as Evidence of Cultural Diffusion in the Late Neolithic and Early Bronze Age in Masovia and North-Eastern Poland
2020, 59
Publication date
Publishing model
License type
Field
Discipline
Language of publication
Downloads
PDF 2 MB
Number of views:200
Number of downloads:52
Crossref citations:0
Altmetric score:0
Abstract
In the Late Neolithic, the area of today’s northeast Poland was a frontier of two different socioeconomic and belief systems, one represented by societies based on a food-producer economy, the other by hunter-gatherer groups. They were involved in processes which led to the emergence of many local syncretic societies, the majority of which complied with the conventions of the para-Neolithic communities. This foundation, already complex in the Late Neolithic, was further differentiated as a consequence of the influence of the Bell Beaker and Iwno cultures. As a result, the multivector processes that transpired between various societies at the time led to the formation of a new phenomenon in north-eastern Poland. It was characteristic for the Early Bronze Age and was called the Trzciniec culture, which was part of a much broader cultural convention known as the Trzciniec cultural circle. Due to the nature of the discoveries from this area, the phenomenon is best reflected in pottery, examples of which can be perceived not only in terms of utilitarian products but mainly as markers of contacts and evidence for diffusion.
Keywords:
Bibliography
Czebreszuk J. 1998 „Trzciniec” – koniec pewnej tradycji, (in:) A. Kośko, J. Czebreszuk (eds), „Trzciniec” – system kulturowy czy interkulturowy proces?, Poznań, 411–429.
Czebreszuk J. 2001 Schyłek neolitu i początki epoki brązu w strefie południowo-zachodniobałtyckiej (III i początki II tys. przed Chr.). Alternatywny model kultury, Poznań.
Dąbrowski J. 1997 Epoka brązu w północno-wschodniej Polsce, Białystok.
Gedl M. 1989 Ogólna sytuacja kulturowa we wczesnym i starszym okresie epoki brązu w Europie, (in:) J. Kmieciński (ed.), Pradzieje ziem polskich I, 2. Od paleolitu do środkowego okresu lateńskiego. Epoka brązu i początki epoki żelaza. Wczesna epoka brązu, Warszawa–Łódź, 401–414.
Gumiński W. 1999 Kultura Zedmar a kultura Narva. Razem czy osobno, Światowit I(XLII)/B, 59–69.
Gumiński W. 2001 Kultura Zedmar. Na rubieży neolitu „zachodniego”, (in:) J. Czebreszuk, M. Kryvaltsevich, P. Makarowicz (eds), Od neolityzacji do początków epoki brązu. Przemiany kulturowe w międzyrzeczu Odry i Dniepru między VI i II tys. przed Chr., Archaeologia Bimaris. Dyskusje 2, Poznań, 133–152.
Gumiński W. 2012 Nowe wyjątkowe siedlisko osadnicze paraneolitycznej kultury Zedmar na wschodnim cyplu wyspy Szczepanki (sektor „A”) na Mazurach, Światowit IX(L)/B, 87–144.
Januszek K., Manasterski D. 2012 Obiekt obrzędowy – depozyt przedmiotów symboliczno-użytkowych społeczności z wczesnej epoki brązu w Skrzeszewie, gm. Wieliszew, woj. mazowieckie, Studia i materiały do badań nad neolitem i wczesną epoką brązu na Mazowszu i Podlasiu II, 115–145.
Józwiak 2003 Społeczności subneolitu wschodnioeuropejskiego na Niżu Polskim w międzyrzeczu Odry i Wisły, Poznań.
Kadrow B. 1998 Środkowoeuropejski wymiar zaniku cywilizacji wczesnobrązowej: trzciniecki system społeczno-kulturowy u progu kariery, (in:) A. Kośko, J. Czebreszuk (eds), „Trzciniec” – system kulturowy czy interkulturowy proces?, Poznań, 405–409.
Kempisty E. 1972 Materiały tzw. kultury ceramiki grzebykowo-dołkowej z terenu Mazowsza i Podlasia, Wiadomości Archeologiczne XXXVII(4), 441–483.
Kempisty E. 1973 Kultura ceramiki grzebykowo-dołkowej na Mazowszu i Podlasiu, Wiadomości Archeologiczne, XXXVIII, 3–75.
Kempisty A. 1989a Kultura ceramiki sznurowej, (in:) J. Kmieciński (ed.), Pradzieje ziem polskich I, 1. Od paleolitu do środkowego okresu lateńskiego. Epoka kamienia. Neolit, Warszawa–Łódź, 262–300.
Kempisty A. 1989b Kultury paraneolityczne, (in:) J. Kmieciński (ed.), Pradzieje ziem polskich I, 1. Od paleolitu do środkowego okresu lateńskiego. Epoka kamienia. Neolit, Warszawa–Łódź, 301–326.
Kobylińska U. 1980 Problemy, metody i implikacje amerykańskiej „socjologii ceramicznej”, Archeologia Polski 25(1), 193–203.
Kośko A., Klochko V. 1998 „Trzciniec” – stabilizacja systemu cyrkulacji wzorców kulturowych na pograniczu „cywilizacji wczesnobrązowych” wschodniej i zachodniej Europy? Zasięg i mechanizmy zjawiska, (in:) A. Kośko, J. Czebreszuk (eds), „Trzciniec” – system kulturowy czy interkulturowy proces?, Poznań, 397–404.
Kowalczyk J. 1969 Początki neolitu na ziemiach polskich, Wiadomości Archeologiczne 34, 3–69.
Machnik J. 1978 Wczesny okres epoki brązu, (in:) A. Gardawski, J. Kowalczyk (eds), Prahistoria ziem polskich III. Wczesna epoka brązu, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, 9–136.
Machnik J. 1979 Krąg kultur ceramiki sznurowej, (in:) W. Hensel, T. Wiślański (eds), Prahistoria ziem polskich II. Neolit, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, 337–411.
Makarowicz P. 1998 Rola społeczności kultury iwieńskiej w genezie trzcinieckiego kręgu kulturowego (2000-1600 BC), Poznań.
Makarowicz P. 2001 Trzciniecki krąg kulturowy – wspólnota pogranicza Wschodu i Zachodu, (in:) J. Czebreszuk, M. Kryvaltsevich, P. Makarowicz (eds), Od neolityzacji do początków epoki brązu. Przemiany kulturowe w międzyrzeczu Odry i Dniepru między VI i II tys. przed Chr., Archaeologia Bimaris. Dyskusje 2, Poznań, 351–360.
Makarowicz P. 2010 Trzciniecki krąg kulturowy – wspólnota pogranicza Wschodu i Zachodu Europy, Archaeologia Bimaris. Monografie 3, Poznań.
Manasterski D. 2009 Pojezierze Mazurskie u schyłku neolitu i na początku epoki brązu w świetle zespołów typu Ząbie-Szestno, Warszawa.
Manasterski D. 2010 Exchanges between syncretic groups from the Mazury Lake District in northeast Poland and Early Bronze Age communities in Central Europe, Archaeologia Baltica 13, 126–139.
Manasterski D. 2012 Iwieńsko-trzciniecki komponent stylistyczny we wczesnobrązowej ceramice Pojezierza Mazurskiego, Światowit VII(XLVIII)/B, 89–94.
Manasterski D. 2014a Mazowiecka ceramika z przełomu neolitu i epoki brązu ze zbiorów Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie, Studia i Materiały do Badań nad Neolitem i Wczesną Epoką Brązu na Mazowszu i Podlasiu IV, 31–75.
Manasterski D. 2014b Od „Linina” do „Trzcińca” – wpływ i ewolucja „pucharowej” stylistyki dekoracji naczyń jako przyczynek do badań nad kształtowaniem się społeczności wczesnej epoki brązu na Mazowszu i w Polsce Północno-Wschodniej, Studia i Materiały do Badań nad Neolitem i Wczesną Epoką Brązu na Mazowszu i Podlasiu IV, 77–109.
Manasterski D. 2016 Puchary Dzwonowate i ich wpływ na przemiany kulturowe przełomu neolitu i epoki brązu w północno-wschodniej Polsce i na Mazowszu w świetle ceramiki naczyniowej, Światowit Supplement Series P: Prehistory and Middle Ages XIX, Warszawa.
Manasterski D., Januszek K. 2011 Ślady osadnictwa paraneolitycznego i wczesnobrązowego na stanowisku 12 w Skrzeszewie, gm. Wieliszew, Studia i Materiały do Badań nad Neolitem i Wczesną Epoką Brązu na Mazowszu i Podlasiu I, 131–145.
Minta-Tworzowska D. 1994 Klasyfikacja w archeologii jako sposób wyrażania wyników badań, hipotez oraz teorii archeologicznych, Poznań.
Okulicz J. 1973 Pradzieje ziem pruskich od późnego paleolitu do VII w. n.e., Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Watson P.J. 1977 Design analysis of painted pottery, American Antiquity 42(3), 381–393.
https://doi.org/10.2307/279063
Wawrusiewicz A. 2011 Okres neolitu i wczesnej epoki brązu na Podlasiu. Stan i perspektywy badań, (in:) U. Stankiewicz, A. Wawrusiewicz (eds), Na rubieży kultur. Badania nad okresem neolitu i wczesną epoką brązu, Białystok, 13–36.
Wawrusiewicz A., Januszek K., Manasterski D. 2015 Obiekty obrzędowe Pucharów Dzwonowatych z Supraśla. Złożenie darów – przejęcie terenu czy integracja kulturowa? Ritual Features of Bell Beaker in Supraśl. The Offering – Taking Possession of the Land or Cultural Integration?, Białystok.
Wawrusiewicz A., Kalicki T., Przeździecki M., Frączek M., Manasterski D. 2017 Grądy-Woniecko. Ostatni łowcy-zbieracze znad środkowej Narwi, Białystok.
Wiślański T. 1979 Krąg ludów subneolitycznych w Polsce, (in:) W. Hensel, T. Wiślański (eds), Prahistoria ziem polskich II, Neolit, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, 319–336.