Po jantar! Rzymski trop w dalekim kraju albo raz jeszcze o znaleziskach z dawnego Ilischken

ADLUNG P. I IN. (RED.)2005 P. Adlung, C. v. Carnap-Bornheim, T. Ibsen, A. valujev (red.), die Prussia sammlung. der bestand immuseum für geschichte und kunst//Коллекция Пруссия в фондах Калининградского областного историкохудожественного музея, Kaliningrad–Schleswig.

ALMGREN O.1897 studien über nordeuropäische Fibelformen der ersten nach christlichen Jahrhunderte mit berücksichtigung derprovinzialrömischen und südrussischen Formen, Stockholm.

ANDRZEJOWSKI J.1991 okucia rogów do picia z młodszego okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich w europie środkoweji Północnej(Próba klasyfikacji i analizychronologiczno-terytorialnej),„Materiały Starożytnei Wczesnośredniowieczne” vI, 7–120.

BANYTĖ-ROWELL R. 2009 archaeological material concerning the former memelland district in h. Jankuhn’s archival legacy,„Archaeologia Lituana” 10, 50–64.

BECKMANN B.1966 studien über die metallnadeln der römischen kaiserzeit im freien germanien, „Saalburg Jahrbuch” XXIII,5–100.

BISHOP M.C., COULSTON J.C.N.2006 roman military equipment from the Punic wars to the Fall of rome, Oxford.

BITNER-WRÓBLEWSKA A. 2007 netta. a balt cemetery in northeastern Poland, Monumenta Archaeologica Barbarica XII. Warszawa.

BITNER-WRÓBLEWSKA A. 2008 śladami kolekcji Prussia-museum (1943-2008) // auf den spuren der kollektion des Prussia-museums (1943– 2008) // По следам коллекции музея «Пруссия», (w:) A. Bitner-Wróblewska (red.) archeologiczne księgi inwentarzowe dawnego Prussia museum // die archäologischen Inventarbücher aus dem ehemaligen Prussia museum // Археологические инвентарные книги бывшего музея «Пруссия», Aestiorum Hereditas I, Olsztyn, 46–67.

BLUME E.1912 die germanische stämme und die kulturen zwischen oder und Passarge zur römischen kaiserzeit I, Mannus--Bibliothek 8, Würzburg.

BUJACK G.1889 das gräberfeld in der drusker Forst, schutzbezirk espenhain, Jagen nr. 209, „Prussia“ 14 (1887/88), 113–120.

BUJACK G. 1890a Jahresbericht pro 1888, „Prussia” 15, 1–4.

BUJACK G. 1890b Jahresbericht pro 1889, „Prussia” 15, 5–10.

BUJACK G. 1891 accessionen des Prussia-museums pro 1890, „Prussia” 16 (1890), 8–40.

CHILIŃSKA A. 2009 „Jede grabung hat noch stets etwas neues gebracht”. wczesnorzymskie materiały pochodzące z cmentarzyskakultury dollkeim-kovrovo w corjeiten/Putilovo na sambii (praca magisterska w archiwum InstytutuArcheologii Uniwersytetu Warszawskiego).

CHILIŃSKA-DRAPELLA A. 2010 Próba nowego spojrzenia na „pasy sambijskie”, „Wiadomości Archeologiczne” LXI (2009–2010), 3–79.

CHILIŃSKA-DRAPELLA A. 2013 Unknown cemeteries at corjeiten/Putilovo in the samland Peninsula, (w:) N.A. Makarov, A.v. Mastykova, A.N. Khokhlov (red.), Археология Балтийского Региона // archaeology of the baltic, Moscow–Saint- -Petersburg, 49–59.

CHILIŃSKA-FRÜBOES A. 2016 a.b.c zapinki z wczesnego okresu wpływów rzymskich (fibule grup II–IV wg klasyfikacji oscara almgrena) na obszarze kultury dollkeim-kovrovo. studia nad rolą fibul jako wyznacznika chronologiczno-kulturowo- -etnicznego, tom 1: Tekst, tom 2: katalog, tom 3: Tablice (dysertacja doktorska w archiwum Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego).

CHILIŃSKA-FRÜBOES A. 2017 grób F z dawnego kirpehnen – kolejny dowód powiązań ludności kultury dollkeim-kovrovo z kręgiem germańskim, (w:) J. Andrzejowski, C. von Carnap-Bornheim, A. Cieśliński, B. Kontny (red.) orbis barbarorum,studia ad archaeologiam germanorum et baltorum temporibus imperii romani pertinentia adalberto nowakowskidedicate, Monumenta Archaeologica Barbarica, Series Gemina vI, Warszawa–Schleswig, 123–139.

CHILIŃSKA-FRÜBOES A. (w druku) Przedwojenne znaleziska rzymskich zapinek kabłąkowych datowanych na wczesny okres wpływów rzymskich,znanych z obszaru kultury dollkeim-kovrovo, „Światowit” XI (LXII).

CIEŚLIŃSKI A. 2010 kulturelle Veränderungen und besiedlungsabläufe im gebiet der wielbark-kultur an Łyna, Pasłęka undoberer drwęca, Berliner Beiträge zur vor- und frühgeschichte Neue folge 17, Berlin.

EBERT M.1926 Truso, schriften der königsberger gelehrten gesellschaft, Geisteswissenschaftliche Klasse 3/1, Berlin.

EGGERS H.J.1951 der römische Import im freien germanien, Hamburg.

ENGEL C.1931 das gräberfeld von sanditten, kreis wehlau, „Prussia” 29, 47–64.

ENGEL C. 1935 Vorgeschichte der altpreußischen stämme, Königsberg.

ENGEL C., LA BAUME W.1937 kulturen und Völker der Frühzeit im Preußenlande, atlas der ost- und westpreußischen landesgeschichte,I. Teil, Königsberg.

FEUGÈRE M. 1985 les Fibules en gaule méridionale de la conquête à la fin du Ve s. ap. J.-c., Revue Archéologique deNarbonnaise 12, Paris.

FRIEDRICH C. 1909 Funde antiker münzen in der Provinz Posen,„Zeitschrift der Historischen Gesellschaft für die Provinz Posen“XXIv/2, 193–247.

GAERTE W.1929 Urgeschichte ostpreußens, Königsberg.

GINALSKI J.1991 ostrogi kabłąkowe kultury przeworskiej. klasyfikacja typologiczna, „Przegląd Archeologiczny” 38, 53–84.

GRENZ R.1975 der kreis wehlau in vor- und frühgeschichtlicher zeit, Heimatbuch des Kreises Wehlau. Alle-Pregel-DeimeGebiet I, Rautenberg, 25–55.

GÜNTHER C. VOSS A. (RED.) 1880 Photographisches album der ausstellung Prähistorischer und anthropologischer Funde deutschlands, section I:ost und westpreußen, Berlin.

HOFFMANN M.J. 1999 Źródła do kultury i osadnictwa południowo-wschodniej strefy nadbałtyckiej w I tysiącleciu p.n.e., Rozprawyi Materiały Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie 177, Olsztyn.

HOFFMANN M.J. 2000 kultura i osadnictwa południowo-wschodniej strefy nadbałtyckiej w I tysiącleciu p.n.e., Rozprawy i MateriałyOśrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie 191, Olsztyn.

HOFFMANN M.J. 2013 dzieje archeologii Prus wschodnich od początku XVIII wieku do 1920 roku, Monumenta Literaria Prussiae,Olsztyn.

HOLLACK E.1908 erläuterungen zur vorgeschichtlichen Übersichtskarte von ostpreußen, Glogau–Berlin.

HOLLACK E., PEISER f.1904 Das Gräberfeld von Moythienen, Könisberg.

HOMÂKOVA O.A. (ХомЯКова, O.A.) 2010 Plastinčatye braslety sambijsko-natangijskoj kultury (Пластинчатые браслеты самбийско-натангийскойкультуры), (w:) O.A. Ŝeglova (O.A. Щеглова) i inni (red.), germania-sarmatia (Германя-Сарматя) II,Kaliningrad–Kursk, 277–289.

HOMÂKOVA O.A. (ХомЯКова, O.A.) 2016 Voprosysocjalnoj interpretacii pogrebenij s «sambijskimi» poâsami rimskogo vremeni iz areala kultury dollkajm--kovrovo (Вопросы социальной интерпретации погребений с «самбийскими» поясами римского временииз ареала культуры Доллькайм-Коврово), Kratkie soobŝeniâ Instituta arheologii (Краткие сообщенияИнститута археологии) 243, Moskva (москва), 33-49.

HOMÂKOVA O.A. (ХомЯКова, O.A.), P.S USPENSKIJ (П.С. УСПенСКИй)2015 mogil’nik rimskogo vremeni Izobil’noe (klein Fliess, kr. labiau) v kaliningradskoj oblasti: arhivnye dannyei novye issledovaniâ (Могильник римского времени Изобильное (klein Fliess, kr. labiau)в КалининградскойОбласти: архивные данные и новые исследования), Rossijskaâ Arheologiâ (Российская археология)2015/3, 122–137.

IBSEN T., SKVORZOV K. 2005 das gräberfeld von berezovka/groß ottenhagen – ein wiederentdeckter bestattungsplatz des 1. Jahrtausendsn. chr. im kaliningrader gebiet, Bericht der Römisch-Germanischen Kommission 85 (2004), 379–452.

IBSEN T., SKVORZOV K. 2015 das gräberfeld von groß ottenhagen/berezovka – ein wiederentdeckter bestattungsplatz des 1. Jahrtausendsn. chr. im kaliningrader gebiet, (w:) P.G. Gajdukov (П.Г. Гайдуков) (red.) goroda i vesi srednevekovoj rusi:arheologiâ, istoriâ, kultura: k 60-letiû nikolaâ andreeviča makarova (Города и веси средневековой Руси:археология, история, культура: к 60-летию Николая Андреевича Макарова), Moskva–vologda (москва– вологда), 86–102.

ISTENIČ J.2016 non-ferrous metals on late republican and early Principate roman military metalwork found in the riverljubljanica (slovenia), (w:) X.P. Jensen, T. Grane (red.), Imitation and Inspiration. Proceedings of the 18thInternational roman military equipment conference held in copenhagen, denmark, 9th–14th June 2013,„Journal of Roman Military Equipment Studies” 17, 279–285.

JAHN M.1916 die bewaffnung der germanen in der älteren eisenzeit etwa von 700 v. chr. bis 200 n. chr., Mannus--Bibliothek 16, Würzburg.

JAHN M. 1921 der reitersporn seine entstehung und Früheste entwicklung, Mannus-Bibliothek 21, Leipzig.

JUGA-SZYMAŃSKA A.2011 die Fibel aus lattenwalde. die Fibeln a.67–68 aus dem westbaltischen kulturkreis, „Archaeologia Lituana”12, 36–47.

JUGA-SZYMAŃSKA A. 2014 kontakty Pojezierza mazurskiego ze wschodnia strefą bałtyku w okresie wpływów rzymskich na przykładzieszpil, (w:) A. Bitner-Wróblewska, W. Brzeziński (red.), seminarium bałtyjskie III, Warszawa.

KACZANOWSKI P.1992 Importy broni rzymskiej na obszarze europejskiego barbaricum, Kraków.

KAZANSKI M.2007 The armament, horsemen’s accoutrements, and riding hear of long barrow culture (Fifth to seventhcenturies), (w:) A. Bliujienė (red.), weapons, weaponry and man. In memoriam Vytautas kazakevičius,„Archaeologia Baltica” 8, 238–253.

KHOMIAKOVA O. 2015 disc brooches of dollkeim-kovrovo culture. The question of the origin of ornaments in the southeast baltic in thefirst centuries ad, „Archaeologia Baltica” 21–22, 14–39.

KHOMIAKOVA O. 2016 The landscape and spatial analysis of roman Period archaeological sites at the eastern border of dollkeim--kovrovo / sambian-natangian culture, „Archaeologia Baltica” 23, 58–80.

KOLENDO J.1998 wyprawa po bursztyn bałtycki za nerona, (w:) A. Bursche, R. Chowaniec, W. Nowakowski (red.), światantyczny i barbarzyńcy. Teksty, zabytki, refleksja nad przeszłością, t. I, Warszawa, 167–190.

KONTNY B. 2001 Uzbrojenie kultury przeworskiej z okresu wpływów rzymskich odkryte w 1884 roku w miejscowości ścinawa--Jeżów (georgendorf), „Silesia Antiqua” 42, 77–95.

KONTNY B. 2006 zabytki bałtyjskie w zbiorach wrocławskich, czyli nowe (stare?) materiały kultury kurhanów wschodniolitewskichz miejscowości slobotka, „Silesia Antiqua” 43, 157–173.

KONTNY B. 2007 Foreign influences on the weaponry of bogaczewo and sudovian cultures. The case of the shafted weapon, (w:)A. Bliujienė (red.), weapons, weaponry and man. In memoriam Vytautas kazakevičius, Archaeologia Baltica8, Klaipėda, 117–132.

KONTNY B. 2011 costume and personal ornaments, (w:) B. Kontny, J. Okulicz-Kozaryn, M. Pietrzak, nowinka, site 1. Thecemetery from the late migration Period in the northern Poland, Gdańsk–Warszawa, 59–86.

KONTNY B. 2015 This came out of the swamp. wolka see revisited: some debatable problems concerning balt weapons, (w:)B. Kontny (red.), Ubi tribus faucibus fluenta Vistulae fluminis ebibuntur. Jerzy okulicz-kozaryn in memoriam,Światowit, Supplement Series B: Barbaricum 11 Warszawa, 307–331.

KONTNY B. 2017 brothers-in-arms. balt warriors and their interregional contacts in the roman and migration periods (the case ofthe bogaczewo and sudovian cultures), „Lietuvos archeologia” 43, 11–62.

KONTNY B., OKULICZ-KOZARYN J., PIETRZAK M. 2011 horse furniture, (w:) B. Kontny, J. Okulicz-Kozaryn, M. Pietrzak, nowinka, site 1. The cemeteryfrom the latemigration Period in the northern Poland, Gdańsk–Warszawa, 97–107.

KONTNY B., OKULICZ-KOZARYN J., PIETRZAK M. KP I katalog des Prussia-museums im nordflügel des königlichen schlosses zu königsberg i. Pr., Teil I. steinzeit-,bronzezeit-, Pfahlbau-Funde, aufgestellt in zimmer nr. 1, 1893, Königsberg.

KONTNY B., OKULICZ-KOZARYN J., PIETRZAK M. KP II katalog des Prussia-museums im nordflügel des königlichen schlosses zu königsbergi. Pr., Teil II. die Funde ausder zeit der heidnischen gräberfelder (von christi geburt bis zur einführung des christentums), 1897,Königsberg.

KRAUSE E.1902 die conservirung der vorgeschichtlichen metall-alterthümer nach den im königl. museum für Völkerkundeüblichen Verfahren, „Zeitschrift für Ethnologie“ 11, 427–444.

KULAKOV V.I. (КУЛаКов, в., И.) 2007 Доллькайм-Коврово, Исследования 1992–2002 гг, Prussia Antiqua 4 Monumenta, Minsk (минск).

KULIKAUSKAS P.1968 kurmaičių kapinynas, (w:) A. Tatutaviĉius (red.), lietuvos archeologiniai Paminklai. lietuvos Pajurio I–VIIa. kapinynai, vilnius, 12–56.

LA BAUME W.1941 der altpreussische schild, „Alt-Preuβen” 6/1, 5–12.

LA BAUME W. 1944 altpreussisches zaumzeug, „Alt-Preussen” 9/1-2, 2–19.

LINDENSCHMIDT L. 1864 die alterthümer unserer heidnischen Vorzeit, t. I, Mainz.

LINDENSCHMIDT L. 1870 die alterthümer unserer heidnischen Vorzeit, t. II, Mainz. LINDENSCHMIDT L. 1881 die alterthümer unserer heidnischen Vorzeit, t. III, Mainz.

LINDENSCHMIDT L. JUN.1900 die alterthümer unserer heidnischen Vorzeit, t. Iv, Mainz.

MACKIEWICZ M.2007 arsenał minionych wieków, (w:) bitwa pod akcjum 31 r. p.n.e., Rzeczpospolita. Bitwy świata 5, 14 kwietnia2007, 6–10.

MADSEN O.1997 hedegård – a rich village and cemetery complex oft he early Iron age ion the skjern river. an interim report,„Journal of Danish Archaeology” 13 (1996–97), 57–93.

MADSEN O. 2003 hedegård grave a 4103, (w:) L. Jørgensen, B. Storgaard, L.G. Thomsen (red.), The spoils of Victory. The northin the shadow of the roman empire, Copenhagen, 386–387.

MADYDA-LEGUTKO R. 1987 die gürtelschnallen der römischen kaiserzeit und der frühen Völkerwanderungszeit im mitteleuropäischenbarbaricum, BAR International Series 360 (1986), Oxford.

MADYDA-LEGUTKO R. 2011 studia nad zróżnicowaniem metalowych części pasów w kulturze przeworskiej. okucia końca pasa, Kraków.

MAJEWSKI K.1949 Importy rzymskie na ziemiach słowiańskich, Wrocław.

NOWAKOWSKI W. NOWAKOWSKI W. 1985 rzymskie importy przemysłowe na terytorium zachodniobałtyjskiego kręgu kulturowego, „Archeologia” XXXIv(1983), 63–105.

NOWAKOWSKI W. 1989 kultura wielbarska a zachodniobałtyjski krąg kulturowy, (w:) J. Gurba, A. Kokowski (red.), kultura wielbarskaw młodszym okresie rzymskim (materiały z konferencji) 2, Lublin, 143–159.

NOWAKOWSKI W. 1991 kulturowy krąg zachodniobałtyjski w okresie wpływów rzymskich. kwestia definicji i podziałów wewnętrznych,Archeologia Bałtyjska, Olsztyn, 42–66.

NOWAKOWSKI W. 1995 od galindai do galinditae. z badań nad pradziejami bałtyjskiego ludu z Pojezierza mazurskiego,Barbaricum 4, Warszawa.

NOWAKOWSKI W. 1996a das samland in der römischen kaiserzeit und seine Verbindungen mit dem römischen reich und derbarbarischen welt, veröffentlichung des vorgeschichtlichen Seminars Marburg 10, Marburg–Warszawa.

NOWAKOWSKI W. 1996b wisła–gotlandia–niemen. Problem różnokierunkowych kontaktów nad bałtykiem około przełomu er, (w:)A. Kokowski (red.) studia gothica I, Lublin, 219–225.

NOWAKOWSKI W. 2000 nowe materiały do badań nad znaleziskami importów rzymskich na dawnych ziemiach pruskich, (w:) J. Kolendo, W. Nowakowski (red.), antiquitates Prussiae. studia z archeologii dawnych ziem pruskich, Warszawa,207–235.

NOWAKOWSKI W. 2004 cmentarzysko z okresu wpływów rzymskich i z okresu wędrówek ludów w muntowie, pow. mrągowski, (w:)A. Juga-Szymańska, W. Nowakowski, P. Szymański (red.), Światowit Supplement Series B: Barbaricum 7,Warszawa, 191–258.

NOWAKOWSKI W. 2007 Po obu stronach Pasłęki – puchary grupy VIII na sambii, (w:) M. fudziński, H. Paner (red.), nowe materiałyi interpretacje, stan dyskusji na temat kultury wielbarskiej, Gdańsk, 259–271.

NOWAKOWSKI W. 2008 die frühesten steigbügel aus Preußen. Funde vom gräberfeld widitten II im samland, (w:) B. Niezabitowska,M. Juściński, P. Łuczkiewicz, S. Sadowski (red.), The Turbulent epoch. new materials from the late romanPeriod and the migration Period, t. II, Lublin, 189–211.

NOWAKOWSKI W. 2009 w dół węgorapy – odgałęzienie „szlaku bursztynowego” w początkach okresu wpływów rzymskich, (w:)J.M. Łapo, J. Janowski (red.), studia węgorapskie I, Warszawa, 107–124.

NOWAKOWSKI W. 2012 auf der suche nach dem „gold des nordens“. rom, die barbaren und die bernsteinstraße, „Światowit N.S.” vII(XLvIII), fasc. B (2006–2008), 95–106.

NOWAKOWSKI W. 2013 masuren in der römischen kaiserzeit. auswertung der archivalien aus dem nachlass von herbert Jankuhn,Studien zur Siedlungsgeschichte und Archäologie der Ostseegebiete 12, Neumünster.

OBMANN J.2000 Studien zu römischen dolchscheiden des 1. Jahrhunderts n. chr. archäologische zeugnisse und bildlicheÜberlieferung, Kölner Studien zur Archäologie der Römischen Provinzen, Rahden.

OKULICZ Ł.1970 kultura kurhanów zachodniobałtyjskich we wczesnej epoce żelaza, Wrocław–Warszawa–Kraków.

RADÛŠ O., SKVORCOV K. 2008 nahodki detalej ščitov v areale sambijsko-natangijskoj kul’tury, (w:) C. von Carnap-Bornheim et al. (red.),germania–sarmatia. drevnosti central’noj i Vostočnoj evropy epohi rimskogo vlijanija i pereselenija narodov,Kaliningrad, 122–145.

SALIOLA M., CASPRINI F. 2012 Pugio – gladius brevis est, BAR International Series 2404, Oxford.

SCHWARTZ W.1881 römische münzfunde und alte schlackengruben im Posenschen, „Zeitschrift für Ethnologie“ 13, 50–53.

SCOTT I.R.1985 First century military daggers and the manufacture and supply of weapons for the roman army, (w:)M.C. Bishop (red.), The Production and distribution of roman military equipment, BAR International Series275, Oxford, 160–213.

SKVORCOV K.N. (СКвоРцов, К.н.) 2014 Issledovanijâ rannej zony mogil’nika II–XII vv. berezovka (kaliningradskaja oblast’, rossiâ) w 2004 godu(Исследования ранней зоны могильника II–XII вв. Березовка (Калининградская область, Россия) в 2004году), (w:) rimskie orly i sarmatskie drakony (Римские орлы и сарматские драконы) / roman eagles andsarmatian dragons, Stratum plus 4, Kishinev, 213–230.

SKVORTSOV K.N. 2012 The Formation of a sambian-natangian culture Patrimonial elite in the roman Period in the context of theamber Trade, „Archaeologia Baltica“ 18, 167–191.

SKVORZOV K.N.2007 das gräberfeld der römischen kaiserzeit von bol'šoe Isakovo (ehemals lauth, kreis königsberg). katalog derFunde aus den grabungen 1998 und 1999, „Offa” 61/62 (2004/05), 111–219.

SPICYN A.A.1896 kurgany s.-Peterburskoj gubernii v’ raskopkah’ l. k. Ivanovskago, „Materialy po archeologii Rossii“ 20,S.-Peterburg.

SZYMAŃSKI P. 2009 grób 1 z nowej boćwinki. kilka uwag i dygresji na temat niektórych cech późnorzymskich zapinek bałtyjskich,(w:) A. Bitner-Wróblewska, G. Iwanowska (red.), bałtowie i ich sąsiedzi. marian kaczyński in memoriam,Seminarium Bałtyjskie II, Warszawa, 463–478.šTURMS E.1931 die bronzezeitlichen Funde in lettland, (w:) congressus secundus archaeologorum balticorum rigae, 19.–23.VIII.1930, Acta Universitatis Latviensis Philologorum et Philosophorum Ordinis I/I, Rigae, 103–144.

ŠTURMS E. 1931 die bronzezeitlichen Funde in lettland, (w:) congressus secundus archaeologorum balticorum rigae, 19.– 23.VIII.1930, Acta Universitatis Latviensis Philologorum et Philosophorum Ordinis I/I, Rigae, 103–144.

THIEL A., ZANIER W.1994 römische dolche – bemerkungen zu den Fundumständen, (w:) C. van Driel-Murray, military equipment incontext. Proceedings of the ninth International roman military equipment conference, held at leiden, thenetherlands 15th–17th september 1994, „Journal of Roman Military Equipment Studies“ 5, 59–81.

THOMAS E.B.1971 helme, schilde, dolche. studien über römisch-pannonische waffenfunde, Budapest.

TISCHLER O., KEMKE H.1902 ostpreussische altertümer aus der zeit der grossen gräberfelder nach christi geburt, Königsberg.

ULBERT G.1984 cáceres el Viejo. ein spätrepublikanisches legionslagerin spanisch-extremadura, Madrider BeiträgeXI, Mainz.

VASIL’EV A.A. 2010 Udila iz knâžeskogo pogrebeniâ u s. kišpek, kabardino-balkariâ (balto-černomorskie kontakty i nekotoryevoprosy datirovki evropejskih drevnostej rubeža III–IV vv. n.e.), (w:) O.A. ščeglova, M. Kazanski,v. Novakovskij (red.), germania-sarmatia II: sbornik naučnych statii po arheologii posvjaščenych posvâŝennyhpamâti m.b. Ŝukina, Kaliningrad–Kursk, 97–111.

VIRCHOW R. 1889 ausgrabungen von gräberfeldern und prähistorischen Funden in ostpreussen, „Zeitschrift für Ethnologie“ 21,522–525.

WALENTA K.2009 leśno i mikroregion w okresie rzymskim, Chojnice.

WILBERS-ROST S.1994 Pferdegeschirr der römischen kaiserzeit in der germania libera. zur entstehung, entwicklung und ausbreitungdes „zaumzeugs mit zügelketten“, veröffentlichungen der urgeschichtlichen Sammlungen des Landesmuseums zu Hannover 44, Oldenburg.

ZIELING N.1989 studien zu germanischen schilden der spätlatène und der römischen kaiserzeit im freien germanien, BARInternational Series 505, Oxford.ØRSNES M.1993 zaumzeugfunde des 1.–8. Jahrh. nach chr. in mittel- und nordeuropa, „Acta Archaeologica. København“ 64,183–292.

ØRSNES M. 1993 zaumzeugfunde des 1.–8. Jahrh. nach chr. in mittel- und nordeuropa, „Acta Archaeologica. København“ 64, 183–292.

SMB-PK/Mvf, IXd 8, PM-A Archiwum Prussia-museum – część dotycząca Prus Wschodnich – przechowywane w Museum für vor- und frühgeschichte, Staatliche Museen zu Berlin, Preußischer Kulturbesitz,Berlin.

ALMGREN, spuścizna Spuścizna naukowa Oscara Almgrena przechowywana w Riksantikvarieämbetet Avdelningenför Arkiv och bibliotek, Sztokholm.

ENGEL, spuścizna Spuścizna naukowa Carla Engla przechowywana w Museum für Archäologie Schloss Gottorf,Szlezwik.

GRENZ, spuścizna Spuścizna naukowa Rudolfa Grenza przechowywana w Museum für Archäologie SchlossGottorf, Szlezwik.

JAHN, spuścizna Spuścizna naukowa Martina Jahna przechowywana w Instytucie Archeologii UniwersytetuWarszawskiego, Warszawa.

JANKUHN, spuścizna Spuścizna naukowa Herberta Jankuhna przechowywana w Museum für Archäologie SchlossGottorf, Szlezwik.

SCHMIEDEHELM, spuścizna Spuścizna naukowa Marty Schmiedehelm przechowywana w zbiorach naukowych Uniwersytetu w Tallinie (Tallinna ülikooli Arheoloogiline Teaduskogu, Arhiiv), Tallin.

DSHI 100 La Baume 9 Spuścizna Herberta Jankuhna – część włączona do archiwum Wolfganga La Baume’a – przechowywana w Johann Gottfried Herder-Institut für historische Ostmitteleuropaforschung –Institut der Leibniz-Gemeinschaft, Marburg.

DSHI 100 Engel Spuścizna naukowa Carla Engla przechowywana w Johann Gottfried Herder-Institut fürhistorische Ostmitteleuropaforschung – Institut der Leibniz-Gemeinschaft, Marburg

P. CORNELIUS TACITUS, germania/Publiusz Korneliusz Tacyt, germania, tłum. T. Płóciennik, wstęp i komentarz J. Kolendo,fontes Historiae Antiquae X, Poznań 2008.

Cornelii Taciti annalium ab excessu divi augusti libri, C. D. fischer (red.), Londinium 1906.

KOLENDO J., PŁóCIENNIK T., Vistula amne discreta. greckie i łacińskie źródła do najdawniejszych dziejów ziem Polski, Warszawa.

PLINY, natural history, with an English translation, t. I–X, London–Cambridge 1938–1963.