Nowe wyjątkowe siedlisko osadnicze paraneolitycznej kultury Zedmar na wschodnim cyplu Wyspy Szczepanki (sektor „A”) na Mazurach
2011, 50, Tom 50, Nr B
DOI
Publication date
Publishing model
License type
Field
Discipline
Language of publication
Downloads
PDF 25 MB
Number of views:32
Number of downloads:4
Crossref citations:0
Altmetric score:0
Abstract
stanowiska paraneolitycznej kultury Zedmar – pierwszego ceramicznego ugrupowania epoki kamienia na mazurach i Nizinie Pruskiej – są niezwykle rzadkie. dotychczas znanych jest ich około dziesięciu, z czego wykopaliskowo badano zaledwie pięć: Zedmar, st. a i d, oraz utinoe Boloto (w obwodzie kaliningradzkim),atakże dudka i szczepanki, st. , na mazurach. obecnie do tej listy dodać można nowe, szóste stanowisko – szczepanki , sektor „a”. Pod wieloma względami jest ono zupełnie wyjątkowe. Niniejszy artykuł prezentuje najważniejsze dane o tym nowym stanowisku,a więcjego lokalizację, stratygrafię i chronologię, zabytki masowe, takie jak ceramika, krzemienie i kości, oraz wytwory z surowców organicznych, z których kilka ma charakter unikatowy. dwa znaleziska – jedno z naczyń i kamienny sztylet – okazały się egzotycznymi importami, z całkiem różnych stref środowiskowych icywilizacyjnych europy. obatezabytkizdajesię w pewien sposób łączyć trzeci wytwór – publikowane już, zdobione wiosło drewniane (Gumiński 2011a; por. dalej). analizy szczątków kostnych zestanowiska wykazały,że gospodarkażywnościowa odbiegałaznacznie od znanej dotąd formy gospodarowania w kulturze Zedmar. Różnice w gospodarce między trzema współczesnymi sobiestanowiskami paraneolitycznymi, położonymi nad tym samym jeziorem, okazały się na tyle poważne, że używanie jednolitego terminu „gospodarkałowiecko-(rybacko)-zbierackazelementami chowu” wydaje się być zbytnim uproszczeniem. długotrwała koegzystencja dość dużych osad położonych na wyspach jednego jeziora była możliwa, jak można sądzić, dzięki prowadzeniu regularnej, cosezonowej wymianie nadwyżek żywności.
Bibliography
Albarella U. I IN.2007 U. Albarella, F. Manconi, J-D. Vigne, P. Rowley-Conwy, Ethnoarchaeology of Pig Husbandry in Sardinia andCorsica, (w:) U. Albarella i in. (red.), Pigs and Humans. 10,000 Years o f Interaction, Oxford, 285-307.
Aaris-Sorensen K„ N ord Andreasen T.1995 Small Mammals from Danish Mesolithic Sites, „Journal of Danish Archaeology” 11 (1992-1993), 30-38.
Bagge A.1923 Om skifferspetsarna i svensk stenälder, „Fornvännen” 1923, 9-38.
Becker C.J.1952 Die Nordschwedischen Flintdepots. Ein Beitrag zur Geschichte des Neolithischen Fernhandels in Skandinavien,„Acta Archaeologica” XXIII, 31-79.
Bengtsson L.2003 Knowledge and Interaction in the Stone Age: Raw Materials for Adzes and Axes, Sources and DistributionalPatterns, (w:) L. Larsson i in. (red.), Mesolithic on the Move, Oxford, 388-394.
Bezzel E.2000 Ptaki, Warszawa.
Brjdault A.1997 Broadening and Diversification o f Hunted Resources from the Late Palaeolithic to the Late Mesolithic in theNorth and East o f France and the Bordering Areas, „Anthropozoologica” 25-26,295-308.
Brinkhuizen D.C.1983 Some Notes on Recent and Pre- and Protohistoric Fishing Gear from Northwestern Europe, „Palaeohistoria” 25,
Broadbent N. 1979 Coastal Resources and Settlement Stability. A Cricital Study o f a Mesolithic Site Complex in Northern Sweden,Uppsala.
Broadbent N. 1981 The Epimesolithic and the Subneolithic Cultures o f Northern Sweden and Finland, „Veröffentlichungen desMuseums für Ur- und Frühgeschichte Potsdam” 14/15 (1980), 165-175.
Brylińska Μ. 1986 (red.), Ryby słodkowodne Polski, Warszawa.
Brylińska Μ. 2000 (red.), Ryby słodkowodne Polski. Wydanie nowe, Warszawa.
Burov G.M. 1996 On Mesolithic Means o f Water Transportation in Northeastern Europe, „Mesolithic Miscellany” 17/1,5-15.
Burov G.M. 1998 The Use o f Vegetable Materials in the Mesolithic o f Northeast Europe, (w:) M. Zvelebil, L. Domańska,R. Dennell (red.), Harvesting the Sea, Farming the Forest. The Emergence of Neolithic Societies in the BalticRegion, Sheffield, 53-63.
Ćernyś E.K.1996 Bugo-dnestrovskaâ kultura, (w:) S.V. Ośibkina (red.), Neolit Severnoj Evrazii, Moskva, 19-27.
Danilenko V.N. 1969 Neolit Ukrainy, Kiev.
Danilenko V.N. 1985 Bugo-dnestrovskaâ kultura, (w:) D.Â. Telegin (red.), Arheologiâ Ukraińskoj SSR. Tom 1. Pervobytnaâ Arheologiâ, Kiev, 118-126.
During Б.1986 The Fauna o f Alvastra. An Osteological Analysis of Animal Bones from Neolithic Pile Dwelling, Ossa 12,Supplement 1, Stockholm.
Dzięciołowski R., Frankiewicz E.1966 Dzikie kaczki, Warszawa.
Felczak O.2009 Wczesny i środkowy neolit na Pojezierzu Starogardzkim, (w:) M. Fudziński, H. Paner (red.), Aktualne problemy epoki kamienia na Pomorzu, Gdańsk, 127-155.
Fischera .1995 Epilogue to the Man & Sea Symposium, (w:) A. Fischer (red.), Man and Sea in the Mesolithic, Oxford, 431-435.
Florin S.1959 Hagtorp. E n prekeramisk kvartsfôrandefingstboplatsfrân tidigLitorinatid, „Tor” 5,7-51.
Gautier A.2005 Dudka Island Revisited: the General Archaeozoological Sequence, „Przegląd Archeologiczny” 53, 5-25.
Gerstmeier R., Romig T.2002 Słodkowodne ryby Europy, Warszawa.
Gramsch В. 1993 Ein mesolithischer Birkenrindenbehälter von Friesack, „Veröffendichungen des Museums für Ur- und Frühgeschichte Potsdam” 27, 7-15.
Gramsch В. 1998 Mesolithische Wasserlöcher in Brandenburg, (w:) B. Beyer i in. (red.), Brunnen der Jungsteinzeit. Internationales Symposium in Erkelenz 27. bis 29. Oktober 1997, Materialien zur Bodendenkmalpflege im Rheinland 11, Köln, 17-23.
Gramsch B„ Larsson L.2001 Zwei ornamentierte Rückenpanzer der Sumpfschildkröte aus dem Mesolithikum des zirkumbaltischen Raumes,(w:) B. Gehlen, M. Heinen, A. Tillmann (red.), Zeit-Räume. Gedenkschrift fü r Wolfgang Taute, Archäologische Berichte 14, Bonn, 455-464.
Grygiel R.2008 Neolit i początki epoki brązu w rejonie Brześcia Kujawskiego i Osłonek. Tom II, Część 3: Środkowy neolit, grupabrzesko-kujawska kultury lendzielskiej, Łódź.
Gumiński W. 1989 Gródek Nadbużny. Osada kultury pucharów lejkowatych, Wrocław.
Gumiński W. 1995 Environment, Economy and Habitation during the Mesolithic at Dudka, Great Masurian Lakeland, NE--Poland, „Przegląd Archeologiczny” 43, 5-46.
Gumiński W. 1997 Finds o f the Funnel Beaker, Globular Amphora & Corded Ware Cultures in Dudka, the Great MasurianLakeland, (w:) D. Król (red.), The Built Environment o f the Coast Areas during the Stone Age, Gdańsk, 177-185.
Gumiński W. 1998 The Peat-Bog Site Dudka, Masurian Lakeland: An Example o f Conservative Economy, (w:) M. Zvelebil,R. Dennell, L. Domańska (red.), Harvesting the Sea, Farming the Forest. The Emergence of Neolithic Societiesin the Baltic Region, Sheffield, 103-109.
Gumiński W. 1999a Środowisko przyrodnicze a tryb gospodarki i osadnictwa w mezolicie i paraneolicie na stanowisku Dudkaw Krainie Wielkich Jezior Mazurskich, „Archeologia Polski” 44, 31-74.
Gumiński W. 1999b Kultura Zedmar a kultura Narva. Razem czy osobno, „Swiatowit” I (XLII)/B, 59-69, pl. 21-34.
Gumiński W. 2001 Kultura Zedmar. Na rubieży neolitu „zachodniego”, (w:) J. Czebreszuk, M. Kryvalcevic, P. Makarewicz (red.),Od neolityzacji do początków epoki brązu. Przemiany kulturowe w międzyrzeczu Odry i Dniepru między VIi II tys.przed Chr., Poznań, 133-152.
Gumiński W. 2003a Big Game and Sparse Forest - Relations between M ammal Species and the Surrounding Environment atthe Prehistoric Fishing Campsite o f Dudka in Masuria, NE-Poland, „Archeozoologia” 21, 59-72.
Gumiński W. 2003b Scattered Human Bones on Prehistoric Camp Site Dudka, NE-Poland, as Indication o f Peculiar Burial Rite,(w:) E. Derwich (red.), Préhistoire des Pratiques Mortuaires. Paléolithique - Mésolithique - Néolithique,ERAUL 102, Liège, 111-120.
Gumiński W. 2004 Szczepanki 8. Nowe stanowisko torfowe kultury Zedmar na Mazurach, „Swiatowit” V (XLVI)/B (2003),53-104, pl. 15-38.
Gumiński W. 2005a Island, Pigs, and Hunting Places - Comment on Preceding Paper by Achilles Gautier Concerning Animal Boneso f the Forager Site Dudka, „Przegląd Archeologiczny” 53, 27-51.
Gumiński W. 2005b Bird for Dinner. Stone Age Hunters o f Dudka and Szczepanki, Masurian Lakeland, NE-Poland, „ActaArchaeologica” 7 6 /2 ,111-148.
Gumiński W. 2008 Wahania poziomu wody byłego Jeziora Staświńskiego (środkowe Mazury) na podstawie stratygrafii i danych osadniczych, (w:) A. Wacnik, E. Madeyska (red.), Polska północno-wschodnia w holocenie. Człowiek i jego środowisko, Botanical Guidebooks 30, Kraków, 25-45.
Gumiński W. 2011a Szczepanki, st. 8, woj. warmińsko-mazurskie. Badania w latach 2009-2010. Stanowisko torfowe łowców--zbieraczy z epoki kamienia, „Swiatowit” VIII (XLIX)/B (2009-2010), 257-261, pl. 141-143.
Gumiński W. 2011b Importy i naśladownictwa ceramiki kultury brzesko-kujawskiej i kultury pucharów lejkowatych na paraneolitycznym stanowisku kultury Zedmar - Szczepanki na Mazurach, (w:) U. Stankiewicz, A. Wawrusiewicz (red.),Na rubieży kultur. Badania nad okresem neolitu i wczesną epoką brązu, Białystok, 151-162.
Gumiński W., Bugajska K. w druku The Children from Szczepanki - MJjy They Were Separatedfrom the Dudka Cemetery, (w:) P. Arias, M. Cueto(red.), The Mesolithic in Europe, Oxford.
Gumiński W., Fiedorczuk J. 1989 Badania w Dudce, woj. suwalskie, a niektóre problemy epoki kamienia w Polsce północno-wschodniej,„Archeologia Polski” 33/1 (1988), 113-150.
Gumiński W., Fiedorczuk J. 1990 Dudka 1. A Stone Age Peat-Bog Site in North-Eastern Poland, „Acta Archaeologica” 60 (1989), 51-70.
Gumiński W., Kowalski T.2011 Aby na górce. Dwa późnoneolityczne groby z Dudki w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich, (w;) H. Kowalewska-Marszałek, P. Wfodarczak (red.), Kurhany i obrządek pogrzebowy w IV -II tysiącleciu p.n.e., Kraków -Warszawa, 467-497.
Gumiński W., Michniew cz M.2003 Forest and Mobility. A Case from the Fishing Camp Site Dudka, Masuria, North-Eastern Poland, (w:) L. Larsson i in. (red.), Mesolithic on the Move, Oxford, 119-127.
Halegren F. 2003 My Place or Yoursl, (w:) L. Larsson i in. (red.), Mesolithic on the Move, Oxford, 592-599.
Halegren F. 2008 Identitet i praktik. Lokala, regionala och överregionala sociala sammanhang inom nordlig trattbägarkultur,Uppsala.
Halegren F. w druku A Permeable Border - Long-Distance Contacts between Hunters and Farmers in the Early Neolithic o fScandinavia.
Hede S.U.2005 Mammal, Bird, and Amphibian Bones, (w:) T.D. Price, A.B. Gebauer (red.), Smakkerup Huse. A Late Mesolithic Coastal Site in Northwest Zealand, Denmark, Aarhus, 91-102.
Hulthén В.1985 Hair-Tempered Pottery in Angermanland, (w:) M. Backe i in. (red.), In Honorem Evert Baudou, Archaeologyand Environment 4, Umeâ, 247-258.
Jankowska D.1990 Społeczności strefy południowo-zachodniobaltyckiej w dobie neolityzacji, Poznań.
Jędrzejewska B„ Jędrzejewski W2001 Ekologia zwierząt drapieżnych Puszczy Białowieskiej, Warszawa.
Kamiński Ł.2011 Wschodnie i zachodnie elementy w krzemieniarstwie kultury Zedmar (na przykładzie st. Szczepanki 8 na M azurach), (w:) U. Stankiewicz, A. Wawrusiewicz (red.), Na rubieży kultur. Badania nad okresem neolitu i wczesną epoką brązu, Białystok, 343-352.
Kind C-J.2006 Settlement and Subsistence in the Mesolithic Sites o f Sibenlinden, Southwest Germany, (w:) C-J. Kind (red.),After the Ice Age. Settlements, Subsistence and Social Development in the Mesolithic o f Central Europe,Materialhefte zur Archäologie in Baden-Württemberg 78, Stuttgart, 251-259.
Kirkowski R„ Sosnowski W.1994 Kultura późnej ceramiki wstęgowej na ziemi chełmińskiej, (w;) L. Czerniak (red.) Neolit i początki epoki brązuna ziemi chełmińskiej, Grudziądz, 115-134.
Kłosowscy S. i G.2001 Rośliny wodne i bagienne, Warszawa.
Koch E.1998 Neolithic Bog Pots from Zealand, Mon, Lolland and Falster, Kobenhavn.
Konte K. [Conte C.]2001 Unikalnyj rabocij instrument izpancirâ cerepahi so stoânki Zamost’e 2, (w:) Kamennyj vek evropejskih ravnin,Materiały Meżdunarodnoj Konferencii, Sergiev Posad, 311-313.
KrivalceviC N.N., Razluckaâ A.A., Baharev V.A.2008 Nekatorye rezultaty arheozoologiceskih issledovanij na neoliticeskom poselenii Kuzimici 1 (Predpolesie Belarusi),(w:) A.N. Sorokin (red.), Celovek, adaptada, kultura, Moskva, 147-161.
Kulkova M„ Razluckaâ A.2011 Skład i tehnalogiâ vyrabu nealitycnaj keramikipaseliśca Staryâ Vojkavicy I na Belaruskim Panâmonni, (w:)U. Stankiewicz, A. Wawrusiewicz (red.), Na rubieży kultur. Badania nad okresem neolitu i wczesną epokąbrązu, Białystok, 383-392.
Kyselÿ R.2008 Frogs as a Part of the Eneolithic Diet. Archaeozoological Records from the Czech Republic (Kutná Hora--Denemark Site, Èivnàc Culture), „Journal of Archaeological Science” 3 5 /1 ,143-157.
Larsson L.1990 The Mesolithic of Southern Scandinavia, „Journal of World Prehistory” 4 /3 ,257-309.
Lisiecki A.2004 Kultura łużycka czy kultura kurhanów zachodniobałtyjskich na st. Szczepanki 8, Mazury, „Swiatowit” V(XLVI)/B (2003), 105-110.
Loże I.2006 Crouched Burials o f the Corded Ware Culture in the East Baltic, (w:) L. Larsson, I. Zagorska (red.), Back to theOrigin. New Research in the Mesolithic-Neolithic Zvejnieki Cemetery and Environment, Northern Latvia, ActaArchaeologica Lundensia, series in 8°, No. 52, Lund, 311-326.
Lundberg Â.1985 “Villages’’ in the Inland of Northern Sweden 5000 Years ago, (w:) M. Backe i in. (red.), In Honorem EvertBaudou, Archaeology and Environment 4, Umeâ, 293-301.
Madeja J. i in.2009 J. Madeja, A. Wacnik, A. Zyga, E. Stankiewicz, E. Wypasek, W. Gumiński, К. Harmata, Bacterial AncientD N A as an Indicator o f Human Presence in the Past: its Correlation with Palynological and ArchaeologicalData, „Journal of Quaternary Science” 24/4, 317-321.
Makowiecki D.2003 Historia ryb i rybołówstwa w holocenie na Niżu Polskim w świetle badań archeoichtiologicznych, Poznań.
Markevic V.I.1974 Bugo-Dnestrovskaâ Kultura na terri torii Moldavii, Kisinev.
Mazurowski R.F.1977 Cmentarzysko kultury amfor kulistych w Zaborzu, woj. ciechanowskie, „Wiadomości Archeologiczne” XLII/2,155-173.
Meinander C.F.1965 Skifferknivar meddjurhmudskaft, „Finskt Museum” LXXI (1964), 5-33.
Müller S.1896 Nye Stenalders Former, I. Den arktiske Stenalders Former i Danmark, „Aarboger for Nordisk Oldkyndighedog Historie” 11, 303-317.
Nalepka D.1995 Palynological Investigations ofan Archaeological Site at Dudka (Profile D l-26), „Przegląd Archeologiczny” 43,61-64.
Næroy AJ.1993 Chronological and Fechnological Changes in Western Norway 6000-3800 BP, „Acta Archaeologica” 63(1992), 77-95.
Noe-Nygaard N.1988 Taphonomy in Archaeology with Special Emphasis on Man as a Biasing Factor, „Journal of Danish Archaeology” 6 (1987), 7-62.
Okulicz J.1973 Pradzieje ziem pruskich od późnego paleolitu do VII w. n.e., Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk.
Oshibkina S.V.1989 The Material Culture o f the Veretye-Type Sites in the Region to the East o f Lake Onega, (w:) C. Bonsai (red.),Mesolithic in Europe, Edinburgh, 402-413.
Płonka T.2003 The Portable A rt o f Mesolithic Europe, Wrocław.
Rowley-C onwy P.1998 Meat, Furs and Skins: Mesolithic Animal Bones from Ringkloster, a Seasonal Hunting Camp in Jutland,„Journal of Danish Archaeology” 12 (1994-95), 87-98.
Różańska M.2011 Zbrojniki kultury Zedmar na przykładzie stanowisk Dudka 1 i Szczepanki 8 na Mazurach, (w:) U. Stankiewicz,A. Wawrusiewicz (red.), Na rubieży kultur. Badania nad okresem neolitu i wczesną epoką brązu, Białystok,333-342.
SlLLITOE P.2007 Pigs in theNew Guinea Highlands: an Ethnographic Example, (w;) U. Albarella i in. (red.), Pigs and Humans.10,000 Years o f Interaction, Oxford, 330-358.
Stańczykowska A.1997 Ekologia naszych wód, Warszawa (wyd. 3).
Taffinder J.1998 The Allure o f the Exotic. The Social Use o f Non-Local Raw Materials during the Stone Age in Sweden, Uppsala.
Timofeev V.I. 1991 Neolithic Sites o f the Zedmar Type in the Southeast Baltic Area, (w:) K.Jennbert (red.), Regions and Reflections. In Honour o f Märta Strömberg, Acta Archaeologica Lundensia, series in 8°, No 20, Lund, 15-26.
Timofeev V.I. 1996 Pamâtniki tipa Cedmar, (w:) S.V. Ośibkina (red),Arheologiâ. Neolit SevernojEvrazii, Moskva, 162-165.
Timofeev V.I. 1998 Cedmarskaâ kultura v neolite vostocnoj Pribaltiki, „Tverskoj Arheologićeskij Sbornik” 3,273-280.
TOEPPEN M .1998 Historia Mazur. Przyczynek do dziejów krainy i kultury pruskiej, Olsztyn.
Wacnik A., Ralska-Jasiewiczowa M.2008 Kształtowanie się szaty roślinnej w rejonie kopalnego Jeziora Staświńskiego i jej związek z lokalnym osadnictwempradziejowym, (w:) A. Wacnik, E. Madeyska (red.), Polska północno-wschodnia w holocenie. Człowiek i jegośrodowisko, Botanical Guidebooks 30, Kraków, 207-228.
Wąsik S.2011 Ssaki Polski od A do Ż, Warszawa.
Welinder S.1973 The Pre-Pottery Stone Age of Eastern Middle Sweden. Sjövreten-Hagtrop-Östra Vrâ-Overrâda, Antikvarisktarkiv 48, Stockholm.
Znamierowska-Prüfeerowa Μ.1988 Tradycyjne rybołówstwo ludowe w Polsce na tle zbiorów i badań terenowych Muzeum Etnograficznego w Toruniu, Toruń.