Abstract

„Gdy dwie takie baby znajdują się w pobliżu, jedna z nich otrzymuje nazwę dziada” - ten cytat, pochodzący z Encyklopedii Orgelbranda1, wiele mówi o specyfice znaczeń, jakie w Polsce przypisywano słowu „baba”. Słowo to, sięgające korzeniami tak daleko w słowiańską przeszłość i tożsamość, posiadło w języku polskim niezliczoną ilość znaczeń2. Przytoczony fragment encyklopedycznego hasła, odnoszącego się do tzw. bab kamiennych, jest z jednej strony rodzimą, naukową próbą połączenia tradycji swojskiego, słowiańskiego pochodzenia „baby” (Fig. 1) i świadomości tureckiego znaczenia słowa „baba” oznaczającego ojca i przodka. z drugiej strony, jest on reminiscencją autentycznych ludowych obyczajów3. Pradawne rzeźby wyobrażające postacie ludzkie odbierane były przez mieszkańców dawnych Kresów Rzeczypospolitej jako jedyna w swoim rodzaju osobliwość. znaleziska takie budziły zainteresowanie zarówno posiadaczy ziemskich, archeologów, jak i muzealników. Ci pierwsi ściągali je z odległych niekiedy stepów w celu ozdobienia swych rezydencji, drudzy szukali naukowego wytłumaczenia istoty tego trudnego do wyjaśnienia, rozległego i długotrwałego zjawiska, trzeci wreszcie starali się roztaczać nad nimi opiekę, włączając do zbiorów muzealnych.