Abstract

W zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie znajduje się pochodzący z braniewskiego Hosianum niewielki blok białego marmuru (nr inw. 198847) zaopatrzony z jednej strony we fragment antycznej łacińskiej inskrypcji dedykacyjnej, datowanej na czas panowania cesarza Hadriana, na odwrocie zaś zawierający zachowaną niemal całkowicie łacińską inskrypcję nagrobną niejakiego Konrada Niemca, opatrzoną datą 1282 (Fig. 1). Obydwie inskrypcje opublikowane zostały przez A. Sadurską,1 przy czym tekst inskrypcji średniowiecznej, wzmiankowany nieco na marginesie, został podany z pewnymi błędami. Niniejsza, ponowna publikacja tej XIII-wiecznej inRóżnice między lekcją Sadurskiej, a powyżej zaproponowaną są następujące:3 w linii czwartej podaje ona perfectum (reliquii), w rzeczywistości jest tu forma bardziej osobliwa, mianowicie praesens, na dodatek z udźwięcznioną końcówką (relinquid, literę n reprezentuje znak skrótu ponad literą i),4 w linii piątej czyta omyłkowo Campor, 1 A. SADURSKA, Inscriptions latines et monuments funéraires romains au Musée National de Varsovie, Varsovie 1953, p. 115- 116. 2 Polski przekład byłby następujący: Tu leży Konrad Niemiec, chrześcijanin i gorliwy sługa <kościoła ?> św. Mikołaja, który dla odkupienia swej duszy odnowił własnym sumptem cały ten kościół i ofiarował mu (dosł: pozostawia w rzeczonym kościele) połowę swojej winnicy, a Mateusz Bankier, wykonawca jego <testamentu>, podarował temu <kościołowi> pewną tkaninę. Jego dusza niech spoczywa w pokoju. W roku Pańskim 1282. Przekład rodzi pewne pytania. Czy rzeczywiście beati Nicholai należy rozumieć jako wezwanie kościoła, czy campsor to jeszcze tylko skrypcji ma na celu po pierwsze ustalenie właściwej jej lektury, po drugie - zwrócenie uwagi na pewne jej osobliwości, po trzecie wreszcie - ostrożną próbę odpowiedzi na pytanie o miejsce pochodzenia zabytku, analiza inskrypcji antycznej bowiem, wobec szczątkowego stanu jej zachowania, nie przynosi tutaj żadnych rozstrzygnięć.<br>INSCRIPTION ON THE GRAVESTONE OF CONRAD THE GERMAN FROM THE COLLECTION OF THE NATIONAL MUSEUM IN WARSAW. In the collection of the National Museum in Warsaw, there is a slab of white marble (numbered 198847), on the first side of which there is a fragment of an ancient Latin dedication inscription, dated to the reign of Emperor Hadrian, and on the other - a well preserved Latin epitaph for Conrad the German (Conradus Teutonicus) with the date 1282. The subject of this article is only this 13th century inscription and the goals are: firstly to determine its correct reading (varying in some places from A. Sadurska's edition from 1953), secondly to show some of its peculiarities and thirdly - to try to answer the question about its origin. We are dealing here with a typical epitaph mentioning praiseworthy deeds of the deceased (foundation of a church renovation, donation of a vineyard) and the name of the executor of his will. A peculiar dating formula sub annis Domini is worth referring to. Such a formula appears only in four inscriptions in verse (from 11th and 12th centuries), in the area of the so called French Catalonia (department of the Pyrenees Orientales). The 12th and 13th centuries are period of rich epigraphic production in this area. The lettering of Conrad's epitaph is almost identical with a gothic majuscule, popular in this area in the second half of 13th century. Taking this into account, it is only natural to look for the origins of the artefact in question in this area.